Është e vërtetë që Marco Rubio dhe Donald Trump kanë ndërmarrë një fushatë shumë agresive kundër ICC (International Criminal Court) në Hagë. Ata kanë vendosur sanksione ndaj zyrtarëve të gjykatës, kanë ushtruar presion diplomatik ndaj vendeve anëtare dhe Rubio ka përdorur shprehje si se SHBA do ta « çmontojë » ose « shkatërrojë » gjykatën « gur pas guri », njofton gazeta zvicerane ne shqip LeCanton27.ch
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio dhe Presidenti Donald Trump kanë paralajmëruar se do ta shkatërrojnë ICC ne Hagë, ku ka punuar edhe Jack Smith. Por, sipas zyrtareve ne Hage, kjo nuk do te thote se do te prekte Gjykaten speciale te themeleuar nga Edi Rama dhe Hashim Thaci
Ky njoftim u dha sot gjatë një press-conference nga Presidenti amerikan Donald Trump, me Sekretarin amerikan të Shtetit, Marco Rubio dhe Sekretarin e Mbrojtjes, Pete Hegseth.
Ky është paralajmërim nuk eshte i pari nga Shtetet e Bashkuara rreth Tribunalit Penal Nderkombetar (ICC)
Ky pretendim i SHBA-ve per ta shkaterruar ICC ne Hage është pjesërisht i saktë, por kërkon kontekst.
Kjo nuk do të thotë se SHBA mund ta mbyllë ose ta shpërbëjë fizikisht Gjykatën Penale Ndërkombëtare. ICC është një organizatë ndërkombëtare e krijuar me Statuti i Romës dhe ekziston pavarësisht qëndrimit të SHBA-së, e cila nuk është shtet anëtar. SHBA mund të ushtrojë presion politik, ekonomik dhe diplomatik, por nuk mund ta shpërbëjë në mënyrë të njëanshme.
Sa i përket Jack Smith, ai ka punuar si prokuror në Hagë për Gjykatën Penale Ndërkombëtare (ICC) përpara se të bëhej këshilltar special në SHBA. Kjo lidhje faktike nuk do të thotë se fushata e administratës Trump kundër ICC-së është ndërmarrë për shkak të Jack Smith; deklaratat publike të administratës e kanë justifikuar atë kryesisht me kundërshtimin ndaj hetimeve të ICC-së për shtetas amerikanë dhe aleatët e SHBA-së, veçanërisht Izraelin.
Në Hagë kanë qenë ose janë vendosur disa gjykata dhe tribunale ndërkombëtare për krime, por nëse flasim për gjykatat penale ndërkombëtare më të rëndësishme, janë këto: Gjykata Penale Ndërkombëtare (ICC) – është gjykata e vetme penale ndërkombëtare e përhershme. Ajo gjykon individë të akuzuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit, krime lufte dhe krimin e agresionit.
Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY) – ishte tribunal i përkohshëm i OKB-së me seli në Hagë. Ai gjykoi krimet e kryera gjatë luftërave në ish-Jugosllavi dhe e përfundoi mandatin e tij në vitin 2017.
Përveç tyre, në Hagë ndodhet edhe:
Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ), e cila nuk është gjykatë penale. Ajo zgjidh mosmarrëveshje juridike midis shteteve dhe jep opinione këshillimore për OKB-në.
Pra, nëse pyetja është për gjykatat ndërkombëtare penale për krime, përgjigjja është se në Hagë ka pasur dy kryesore: ICTY (i përfunduar) dhe ICC (ende aktive). Nëse përfshihen të gjitha institucionet ndërkombëtare gjyqësore, numri është më i madh, pasi Haga është qendra kryesore botërore për drejtësinë ndërkombëtare.
A mundet te shkaterrohet apo shuhet Gjykata sprciale per krimet me Kosove!
Gjykata Speciale për Kosovën (Kosovo Specialist Chambers) mund të mbyllet ose t’i përfundojë mandati, por kjo nuk është e njëjtë me situatën e Tribunalit Oenal Intrnational (ICC)
Arsyeja është se Gjykata Speciale: U krijua përmes një marrëveshjeje ndërkombëtare, një ndryshimi kushtetues në Kosovë dhe një ligji të miratuar nga Kuvendi i Kosovës; ajo është pjesë e sistemit juridik të Kosovës, por vepron në Hagë dhe është e pavarur nga institucionet e Kosovës aq me teper me bekimin (lredionin) e Edi Rames dhe Hashim Thacit, shkruan gazeta zvicerane LeCanton27.ch
Ka mandat të përkohshëm dhe të kufizuar për krime të caktuara të periudhës 1998–2000.
Ndryshe nga ICC-ja, e cila është krijuar nga Rome Statute dhe mbështetet nga shumë shtete, Gjykata Speciale ekziston mbi bazën e kornizës ligjore të Kosovës dhe marrëveshjeve përkatëse.
Praktikisht, Kosova nuk mund ta « shkatërrojë » ose ta bllokojë njëanshmërisht gjykatën ndërsa ajo është ende duke ushtruar mandatin e saj. Çdo ndryshim i tillë do të ishte shumë i ndërlikuar juridikisht dhe politikisht, sepse do të prekte detyrimet ndërkombëtare që Kosova ka marrë.
Pra, mandati i saj mund të marrë fund një ditë, pasi është institucion i përkohshëm.
Jo, nuk mund të « bllokohet » ose të mbyllet lehtësisht me një vendim të vetëm politik, si rezultat i detyrimeve ligjore mbi të cilat është themeluar.
SHBA-te (Trump dhe Rubio) thane se do te shkaterrojne ICC ne Hage. Po, Gjykata speciale per Kosoven a eshte e sigurt?
Po, deri tani nuk ka shenja se Gjykata Speciale për Kosovën (Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë) është në të njëjtin pozicion juridik si International Criminal Court apo se është objektiv i drejtpërdrejtë i politikës amerikane kundër ICC-së.
Ka disa dallime të rëndësishme:
ICC është një gjykatë ndërkombëtare e krijuar me Rome Statute. SHBA nuk është palë e Statutit të Romës dhe administrata Trump ka kundërshtuar prej kohësh juridiksionin e ICC-së, sidomos në çështje që prekin shtetas amerikanë ose aleatë si Izraeli. Në vitet 2025–2026 janë vendosur dhe zgjeruar sanksione ndaj zyrtarëve të ICC-së.
Dhomat e Specializuara të Kosovës (KSC) janë një institucion i krijuar sipas ligjit dhe Kushtetutës së Kosovës, me seli në Hagë, dhe financohen kryesisht nga Bashkimi Evropian dhe shtete partnere. Ato nuk janë pjesë e ICC-se.
Sa i përket SHBA-së, historikisht ajo ka qenë mbështetëse e krijimit të Gjykatës Speciale për Kosovën, si pjesë e përpjekjeve për sundimin e ligjit në Kosovë. Nuk ka njoftime zyrtare se administrata Trump apo Sekretari Rubio kanë paralajmëruar masa kundër KSC-së ose kundër punës së saj. Edhe ndërsa presioni ndaj ICC-së është shtuar, Dhomat e Specializuara vazhdojnë punën normale dhe proceset gjyqësore vazhdojnë sipas kalendarit të tyre.
Megjithatë, nëse politika amerikane ndaj institucioneve ndërkombëtare do të zgjerohej më tej, mund të kishte efekte indirekte (p.sh. mbi bashkëpunimin ndërkombëtar ose klimën politike). Por kjo është një mundësi hipotetike, jo diçka e shpallur ose e konfirmuar deri tani.
Pra, përgjigjja e shkurtër është: po, aktualisht Gjykata Speciale për Kosovën duket shumë më e siguruar se ICC-ja, sepse ka bazë ligjore, mandat dhe marrëdhënie institucionale të ndryshme, dhe nuk është objekt i deklaratave apo sanksioneve amerikane që kanë synuar ICC-në.