Skruan: Nefail MALIQI
Kosova nuk kërcënohet vetëm nga një dezinformatë e rreme. Kërcënimi më i madh është krijimi i një realiteti paralel informativ, ku qytetari nuk di më se cilit burim t’i besojë.
Në këtë realitet, Rusia dhe aktorë të tjerë të huaj mund të shfrytëzojnë mediat serbe, mediat shqipfolëse, rrjetet sociale dhe tashmë Inteligjencën Artificiale për të amplifikuar narrativa që prekin drejtpërdrejt sigurinë, marrëdhëniet shqiptaro-serbe dhe orientimin euroatlantik të Kosovës.
Por përgjigjja nuk duhet të jetë censura…
Duhet të jetë gazetari profesionale, verifikim i burimeve, transparencë mbi pronësinë dhe financimin e mediave, edukim mediatik, siguri kibernetike dhe aftësi shtetërore për të zbuluar operacionet e huaja të ndikimit. Vetë BE-ja e vendos forcimin e rezistencës shoqërore, edukimin mediatik, monitorimin dhe bashkëpunimin me mediat e fakt-kontrolluesit në qendër të përgjigjes
Nga Beogradi në Prishtinë e Tiranë: si informacioni po shndërrohet në armë dhe si Inteligjenca Artificiale po e ndryshon rregullin e lojës. AI, Spionazhi, Fake news, propaganda ruse ne mediat sllave dhe albanofone sa po detojne demokracine, stabilitetin dhe sovarnitetine e Kosovës?
Ballkani nuk është më vetëm një hapësirë përplasjesh politike, diplomatike dhe ushtarake. Ai është shndërruar edhe në një front të luftës për informacionin.
- Rusia ka pasur media shtetërore të drejtpërdrejta në rajon, veçanërisht Sputnik Srbija, i cili u hap në Beograd në vitin 2015, dhe më vonë RT Balkan, që filloi në vitin 2022. Një raport i fundit akademik i CIDOB i përshkruan këto si qendra rajonale të propagandës së Kremlinit.
- Një studim i Center for the Study of Democracy përfshin Serbinë, Kosovën dhe Shqipërinë në analizën e ndikimit rus, manipulimit mediatik dhe dezinformimit në Evropën Juglindore.
- Në Serbi, ndikimi është veçanërisht i fortë. Një analizë e hapësirës mediatike gjeti se 4 nga 5 faqet më të vizituara të lajmeve në Serbi publikonin në mënyrë të vazhdueshme dezinformim pro-Kremlinit
Në një kohë kur një fotografi, një video apo një deklaratë e publikuar në rrjetet sociale mund të arrijë brenda pak minutash te qindra mijëra njerëz, kontrolli i informacionit është bërë pjesë e rëndësishme e betejës politike dhe gjeopolitike.
Në këtë realitet, propaganda ruse nuk funksionon domosdoshmërisht vetëm përmes një televizioni apo një agjencie lajmesh. Ajo mund të kalojë përmes një portali lokal, një profili anonim në Facebook, një kanali në Telegram, një videoje në TikTok apo një fotografie të manipuluar që shpërndahet mijëra herë.
Sipas Shërbimit Evropian për Veprimin e Jashtëm (EEAS), aktorët e lidhur me Kremlinin përdorin një kombinim të rrjeteve diplomatike, mediave të kontrolluara nga shteti, platformave sociale, kompanive private dhe aktorëve lokalë për të shumëfishuar mesazhet e tyre.
Po ta krahasojmë Serbinë, Kosovën dhe Shqipërinë, përgjigjja më e saktë është: Serbia del më e ekspozuara dhe më e rëndësishmja si qendër e propagandës/dezinformimit të huaj, veçanërisht atij pro-rus. Por kjo nuk do të thotë se Serbia prodhon domosdoshmërisht më shumë çdo lloj fake news.
Nëse kriteri është propaganda ruse dhe ndikimi i huaj informativ:
Serbia — më e ekspozuara / qendra kryesore rajonale
Kosova — objektiv shumë i rëndësishëm, sidomos përmes konfliktit Kosovë–Serbi
Shqipëria — problem i konsiderueshëm, por më shumë i përzier me dezinformim të brendshëm politik
Serbia, epiqendra e luftës informative ruse në Ballkan; Kosova objektiv i dezinformimit, ndërsa Shqipëria përballet me një kombinim të propagandës së huaj dhe fake news-it të prodhuar brenda vendit.
Serbia – qendër e rëndësishme e ekosistemit informativ. Beogradi – më problematikja nga keto trija
Serbia konsiderohet prej vitesh epiqendër e ndikimit të huaj informativ në Ballkanin Perëndimor. NATO e ka përshkruar Serbinë si “epicentre” të dezinformimit të huaj në rajon, ndërsa mediat në gjuhën serbe kanë qenë një kanal i rëndësishëm për narrativa pro-Kremlinit.
Një studim i CRTA-s për mediat serbe gjeti 559 raste të ndryshme dezinformimi në 494 artikuj, në 14 nga 15 mediat e analizuara; tabloidet Alo dhe Kurir përbënin më shumë se gjysmën e lajmeve me dezinformim në atë analizë.
Raporti më i ri rajonal i SEE Check për vitin 2025 gjithashtu evidenton në Serbi narrativa të forta të lidhura me propagandën pro-Kremlinit, sidomos rreth protestave dhe marrëdhënieve me Perëndimin.
Në këtë panoramë, Serbia zë një vend të veçantë në Ballkan.
Për vite me radhë, mediat pro-ruse dhe kanalet e lidhura me narrativat e Kremlinit kanë gjetur një terren relativisht të favorshëm në hapësirën informative serbe.
Një analizë e hershme rajonale e monitorimit mediatik tregonte se në Serbi një pjesë e konsiderueshme e lajmeve për aktorët ndërkombëtarë nuk citonin burime dhe se në materialet pa burime dominonin shpesh qëndrimet pro-ruse dhe anti-amerikane.
Por problemi nuk qëndron vetëm te ekzistenca e propagandës ruse.
Problemi më i madh është aftësia e saj për t’u përshtatur me konfliktet dhe emocionet lokale.
Në vend që një narrativë të vijë gjithmonë me etiketën “Rusi”, ajo mund të paraqitet si një “e vërtetë alternative”, si një pretendim i një “burimi të afërt me shërbimet”, si një koment i një analisti apo si një lajm i marrë nga një portal tjetër.
Kështu krijohet një zinxhir:
burim anonim → portal lokal → rrjet social → influencer → video → mijëra shpërndarje → perceptim publik. Dhe në fund, shumë njerëz nuk e mbajnë mend se ku e kanë parë informacionin për herë të parë.
Kosova – shumë e ekspozuar, sidomos në konfliktin Kosovë–Serbi
Kosova ka një problem disinformimi pak më të veçantë: dezinformimi lidhet shumë me tensionet etnike dhe konfliktin Kosovë–Serbi. Kosova – terren i ndjeshëm për dezinformim
Raportet e fundit theksojnë se informacionet manipuluese mund të përdoren për të thelluar ndarjet ndërmjet komuniteteve shqiptare dhe serbe dhe për të ndikuar në perceptimin e krizave politike.
Pra, Kosova është një objektiv shumë i rëndësishëm i luftës informative, por nuk do ta quaja qendrën kryesore rajonale të prodhimit të propagandës ruse.
Kosova është veçanërisht e ekspozuar ndaj manipulimit informativ për shkak të historisë së konfliktit, tensioneve me Serbinë dhe polarizimit politik.
Çdo incident në veri, çdo deklaratë e Beogradit ose Prishtinës, çdo zhvillim rreth NATO-s, KFOR-it, Bashkimit Evropian apo SHBA-së mund të shndërrohet në material për një fushatë dezinformimi.
Një raport i publikuar në korrik 2026 mbi hapësirën informative të Kosovës analizon pikërisht mënyrën se si përmbajtjet mashtruese qarkullojnë në media dhe platforma sociale, si dhe burimet dhe kanalet e amplifikimit të tyre.
Narrativat mund të jenë të ndryshme, por objektivi mund të jetë i njëjtë: rritja e mosbesimit, polarizimi dhe dobësimi i besimit te institucionet.
Në një shoqëri të polarizuar, një lajm i rremë nuk ka nevojë të bindë të gjithë. Mjafton të bindë një pjesë të publikut dhe të zemërojë pjesën tjetër. Kjo e bën atë politikisht efektiv.
Shqipëria – ka problem serioz, por profili është ndryshe
Edhe Shqipëria ka një nivel të konsiderueshëm dezinformimi. Vetëm në vitin 2025, organizata Faktoje verifikoi dhe rrëzoi 908 pretendime/narrativa, prej të cilave rreth 580 lidhen me përmbajtje në Facebook. Ajo zhvilloi gjithashtu mbi 70 hetime për dezinformim të huaj, përfshirë narrativa kundër NATO-s dhe BE-së dhe narrativa për një luftë të mundshme Serbi–Kosovë.
Por duhet bërë një dallim shumë i rëndësishëm: një raport i BE-së për Ballkanin thekson se pjesa më e madhe e dezinformimit në rajon prodhohet nga aktorë vendas për qëllime të brendshme, ndërsa Rusia është një prej aktorëve të huaj më të rëndësishëm.