Nga Nefail Maliqi, Redaktor për marrëdhënie ndërkombëtare
Deklaratat e fundit të Donald Trumpit për të ardhmen e Ukrainës kanë hapur një debat të madh mbi çmimin e luftës, territorit dhe sovranitetit. Në një intervistë për Fox News, presidenti amerikan foli edhe për mundësinë që Ukraina, një ditë, të bëhej pjesë e Rusisë. Kjo deklaratë ngre një pyetje të fortë: për çfarë u zhvillua kjo luftë dhe cili do të jetë çmimi për Ukrainën?
Humbje njerëzore, humbje territoresh dhe dëme të mëdha ekonomike. Lufta në Ukrainë ka sjellë një bilanc tragjik, ndërsa miliona njerëz janë detyruar të largohen nga vendi. Sipas shifrave të cituara në raportimet ndërkombëtare, mijëra civilë janë vrarë ose plagosur që nga fillimi i pushtimit rus më 24 shkurt 2022, ndërsa miliona ukrainas janë bërë refugjatë.
Ky bilanc tragjik ka sjellë edhe reagimin e institucioneve ndërkombëtare. Gjykata Penale Ndërkombëtare në Hagë ka lëshuar urdhër-arresti për Vladimir Putinin, duke e akuzuar për krime lufte.
Por pyetja mbetet: a mund të përfundojë një luftë e përgjakshme me humbjen e një pjese të territorit për të cilin u luftua?
Nga Ukraina te Kosova
Kjo pyetje nuk është vetëm ukrainase. Ajo mund të shtrohet edhe për Kosovën: pse u luftua, nëse një ditë territori mund të vihet përsëri në diskutim?
Megjithatë, ekziston një dallim i rëndësishëm mes dy rasteve. Ukraina vazhdon të përballet me një situatë lufte dhe me pushtim të një pjese të territorit të saj nga Rusia. Kosova, ndërkaq, që nga përfundimi i luftës së vitit 1999 dhe vendosja e administrimit ndërkombëtar, ka ndërtuar institucionet e veta dhe ka shpallur pavarësinë në vitin 2008.
Në këtë kontekst, sovraniteti dhe kontrolli institucional mbi territorin janë elemente thelbësore për ruajtjen e integritetit territorial të Kosovës.
Kjo është edhe arsyeja pse politika e shtrirjes së autoritetit shtetëror në të gjithë territorin e Kosovës ka qenë një prej temave qendrore të qeverisë së Albin Kurtit. Motoja elektorale e Lëvizjes Vetëvendosje, “Cep më cep e jona”, e përmbledhte pikërisht këtë qasje.
Nga këndvështrimi im, sa më i konsoliduar të jetë sovraniteti i Kosovës në të gjithë territorin e saj, aq më e vështirë bëhet hapja e skenarëve për ndarje territoriale.
A duhet Kosova të nxjerrë mësime nga Ukraina?
Zhvillimet në Ukrainë duhet të shërbejnë si një paralajmërim për çdo shtet të vogël që ndodhet pranë një fuqie të madhe.
Nëse një marrëveshje paqeje do të përfundonte me njohjen e kontrollit rus mbi rreth një të pestën e territorit ukrainas, atëherë do të krijohej një precedent me pasoja të mëdha për rendin ndërkombëtar.
Për Kosovën, mësimi kryesor duhet të jetë se integriteti territorial, institucionet funksionale dhe aleancat ndërkombëtare nuk mund të merren si të mirëqena.
Prandaj, çdo ndryshim politik në Prishtinë duhet të vlerësohet edhe në raport me sigurinë dhe integritetin territorial të vendit. Nuk bëhet fjalë për të pretenduar se një qeveri e vetme mund ta garantojë përgjithmonë Kosovën nga çdo rrezik, por për të kuptuar se dobësimi institucional mund të krijojë hapësirë për presione të reja.
Trump, Putini dhe një paqe e pasigurt
Administrata amerikane ka paraqitur idetë e saj për përfundimin e luftës në Ukrainë, ndërsa Rusia ka sinjalizuar gatishmëri për negociata. Vladimir Putin e ka ftuar Donald Trumpin në Moskë për bisedime, ndërsa presidenti amerikan ka përjashtuar dërgimin e trupave amerikane në Ukrainë dhe ka shprehur rezerva për anëtarësimin e saj në NATO.
Nëse negociatat do të prodhojnë një marrëveshje që i jep Rusisë kontroll mbi territoret e pushtuara, Ukraina do të përballet me një dilemë historike: paqja me koston e territorit, apo vazhdimi i një lufte me kosto edhe më të madhe?
Kjo është pikërisht dilema që duhet ta analizojë edhe Kosova.
Intervista me Kliçkon
Në një intervistë që zhvillova më herët me Vitali Kliçkon, ish-kampion bote në boks dhe kryetar i Kievit, ai shprehu qëndrime pozitive për Kosovën dhe shqiptarët. Intervista pati jehonë në hapësirën shqiptare dhe më gjerë.
Kam dëgjuar gjithashtu pretendime nga burime në Kiev se Kliçko ishte përballur me presione politike pas deklaratave të tij pro Kosovës.
“Iku Ukraina… ta ruajmë Kosovën!”
Historia e Ukrainës po hyn në një fazë të re. Lufta mund të përfundojë me një marrëveshje që askush nuk e kishte imagjinuar në fillim të konfliktit. Rusia mund të ruajë një pjesë të territoreve të pushtuara, Ukraina mund të detyrohet të bëjë lëshime dhe Evropa mund të marrë përsipër një pjesë më të madhe të barrës së sigurisë.
Por për Kosovën mesazhi duhet të jetë i qartë:
Mos e merrni sovranitetin si diçka të garantuar përgjithmonë. Ruajeni territorin, forconi institucionet dhe mos lejoni që dobësitë e brendshme të shndërrohen në mundësi për ndërhyrje nga jashtë.
Ukraina po paguan një çmim jashtëzakonisht të lartë për luftën. Kosova duhet të bëjë gjithçka që të mos detyrohet një ditë të paguajë një çmim të ngjashëm për territorin e saj.
Iku Ukraina? Atëherë ta ruajmë Kosovën. Sovraniteti i konsoliduar mund të jetë mburoja më e fortë kundër çdo skenari të ndarjes.