Çfarë tregojnë shifrat e ICTY-së pas 24 vitesh gjykime për krimet e luftërave në ish-Jugosllavi?
Hagë – Gjenevë | Për 24 vjet, Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë, ICTY, në Hagë, ka qenë një prej institucioneve më të rëndësishme të drejtësisë ndërkombëtare për krimet e luftërave të viteve ’90 në territorin e ish-Jugosllavisë. Tribunali, i krijuar nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së në vitin 1993, akuzoi gjithsej 161 persona për shkelje të rënda të së drejtës humanitare ndërkombëtare. Sipas statistikave përfundimtare të Tribunalit, 93 persona u dënuan, 18 u shpallën të pafajshëm, 13 raste iu referuan gjykatave kombëtare, ndërsa për 37 persona aktakuzat u tërhoqën ose ata vdiqën.
Flet nga Haga me fakte dhe shifra redaktori i gazetes zvicrane ne shqip LeCanton27.ch
Por një shifër bie veçanërisht në sy: sipas një përmbledhjeje të listës së të akuzuarve, 94 nga 161 të akuzuarit ishin serbë dhe 62 prej tyre përfunduan të dënuar. Kjo është një klasifikim sipas etnisë së personave në listën e të akuzuarve, jo një statistikë zyrtare e ICTY-së për “përgjegjësinë e një populli”.
62 të dënuar serbë
Në këtë numër përfshihen figura politike, ushtarake, policore dhe persona të tjerë të lidhur me strukturat serbe në Serbi, Bosnje e Hercegovinë, Kroaci/Krajinë dhe Kosovë.
Mes tyre janë emra si Radovan Karadžić, Ratko Mladić, Milan Martić, Momčilo Krajišnik, Milomir Stakić, Stanislav Galić, Milan Lukić, Sredoje Lukić, Radislav Krstić, Vujadin Popović, Ljubiša Beara, Zdravko Tolimir, Nikola Šainović, Nebojša Pavković, Sreten Lukić, Vlastimir Đorđević dhe shumë të tjerë.
Në rastet e Srebrenicës, për shembull, ICTY dënoi shtatë zyrtarë të lartë serbo-boshnjakë. Vujadin Popović dhe Ljubiša Beara morën burgim të përjetshëm, Drago Nikolić 35 vjet, Ljubomir Borovčanin 17, Radivoje Miletić 18 pas apelit, Milan Gvero 5 dhe Vinko Pandurević 13 vjet.
Burgimi i përjetshëm
Disa prej figurave më të njohura serbe dhe serbo-boshnjake morën burgim të përjetshëm.
Në këtë grup bëjnë pjesë:
Ratko Mladić
Radovan Karadžić, pas procesit të apelit
Vujadin Popović
Ljubiša Beara
Zdravko Tolimir
Stanislav Galić
Milan Lukić
Ratko Mladić u dënua me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve dhe zakoneve të luftës.
Radovan Karadžić fillimisht u dënua me 40 vjet burg, por Dhoma e Apelit e rriti dënimin në burgim të përjetshëm në vitin 2019.
Nga 40 vjet deri në 5 vjet
Lista e dënimeve është e gjatë dhe shumë e ndryshme.
Milomir Stakić u dënua përfundimisht me 40 vjet, pas ndryshimit të dënimit fillestar të përjetshëm nga Dhoma e Apelit.
Goran Jelišić mori 40 vjet.
Milan Martić u dënua me 35 vjet.
Radislav Krstić me 35 vjet.
Radoslav Brđanin me 30 vjet pas apelit.
Dragomir Milošević me 29 vjet.
Ndërsa në çështjen për krimet në Kosovë, dënimet përfundimtare të disa prej zyrtarëve më të lartë serbë ishin:
Nikola Šainović – 18 vjet
Nebojša Pavković – 22 vjet
Vladimir Lazarević – 14 vjet
Sreten Lukić – 20 vjet
Vlastimir Đorđević – 18 vjet
Dragoljub Ojdanić – 15 vjet
ICTY i shpalli këta zyrtarë fajtorë për krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve dhe zakoneve të luftës të kryera në Kosovë.
Po sa vite burg gjithsej?
Kjo është pyetja më interesante, por edhe më delikatja statistikisht.
ICTY nuk ka publikuar një total zyrtar “X vite burg për të dënuarit serbë”. Për më tepër, dënimet e disa personave ndryshuan në apel, ndërsa burgimi i përjetshëm nuk mund të shndërrohet në një numër vitesh për një mbledhje të tillë.
Prandaj, për një artikull serioz gazetaresk nuk duhet të thuhet pa rezervë se “serbët u dënuan me X mijë vite”, nëse nuk përcaktohet qartë metodologjia.
Një përllogaritje e dënimeve përfundimtare me afat të caktuar, duke lënë veçmas dënimet e përjetshme dhe duke respektuar ndryshimet në apel, jep një total në rendin e mbi 1.000 vite burg për grupin e të dënuarve serbë të identifikuar në listat e rasteve. Ky është një total i përllogaritur, jo një shifër zyrtare e publikuar nga ICTY.
Sa serbë vdiqën në Hagë?
Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm.
Statistikat zyrtare të ICTY-së thonë se 7 persona vdiqën pasi ishin transferuar në Tribunalin e Hagës. Ata ishin Mehmed Alagić, Đorđe Đukić, Slavko Dokmanović, Goran Hadžić, Milan Kovačević, Slobodan Milošević dhe Momir Talić.
Nga këta, gjashtë ishin persona të lidhur me palën serbe/serbo-boshnjake, ndërsa Mehmed Alagić ishte boshnjak.
Mes rasteve më të njohura:
Slobodan Milošević
Ish-presidenti i Serbisë dhe i Republikës Federale të Jugosllavisë, Slobodan Milošević, vdiq më 11 mars 2006 në njësinë e paraburgimit të ICTY-së.
Ai nuk mori një aktgjykim përfundimtar, sepse vdiq para përfundimit të procesit. Prandaj nuk duhet llogaritur si i dënuar nga ICTY.
Slavko Dokmanović
Ish-kryetari i Vukovarit të kontrolluar nga serbët, Slavko Dokmanović, u gjet i vdekur në njësinë e paraburgimit të Tribunalit më 29 qershor 1998, para përfundimit të gjykimit.
Milan Kovačević
Milan Kovačević vdiq në njësinë e paraburgimit të ICTY-së më 1 gusht 1998, ndërsa procedurat ndaj tij u ndërprenë.
Momir Talić
Gjenerali serbo-boshnjak Momir Talić vdiq gjatë procesit më 28 maj 2003 dhe procedurat ndaj tij u ndërprenë.
Goran Hadžić
Ish-presidenti i Republikës Serbe të Krajinës, Goran Hadžić, vdiq në vitin 2016 ndërsa procesi ndaj tij nuk kishte përfunduar me aktgjykim.
Pra, këta persona nuk mund të renditen si “të dënuar”, edhe pse ishin të akuzuar.
Dhe një rast tjetër: vdekja gjatë vuajtjes së dënimit
Ka edhe persona që u dënuan, por më vonë vdiqën gjatë vuajtjes së dënimit.
Për shembull, Milan Babić u dënua me 13 vjet dhe më pas vdiq në burg në Britani në vitin 2006. Miroslav Deronjić u dënua me 10 vjet dhe vdiq në burg në Suedi në vitin 2007. Ljubiša Beara, i dënuar me burgim të përjetshëm, vdiq në burgun gjerman në vitin 2017.
Këto raste janë të ndryshme nga personat që vdiqën para se të merrnin një aktgjykim përfundimtar.
Një shifër që duhet korrigjuar në debatin publik
Në diskutimet politike në Ballkan shpesh dëgjohet se “Haga dënoi një popull”.
Juridikisht, kjo nuk është e saktë.
ICTY dënoi individë, jo serbët, kroatët, shqiptarët apo boshnjakët si popuj. Statistikat sipas etnisë tregojnë vetëm përkatësinë e personave të ndjekur penalisht.
Fakti statistikor është se, nga 161 të akuzuarit e ICTY-së, 94 klasifikohen si serbë dhe 62 prej tyre si të dënuar, sipas listës së përmbledhur të të akuzuarve.
Por kjo shifër nuk do të thotë se “62 serbë” përfaqësojnë një vendim ndaj një populli. Çdo rast është gjykuar individualisht dhe çdo dënim lidhet me përgjegjësinë penale të personit përkatës.
Nga ICTY te Hagë 2026
ICTY u mbyll zyrtarisht më 31 dhjetor 2017, pasi përfundoi punën e tij me 161 të akuzuar. Mekanizmi Rezidual Ndërkombëtar për Tribunalet Penale vazhdoi disa procedura të mbetura, përfshirë apelimet.
Kjo histori e Tribunalit është veçanërisht e rëndësishme sot, kur emri i Hagës vazhdon të jetë në qendër të debatit politik e juridik në Ballkan.
Nga Milošević, Karadžić e Mladić, te rastet e Kosovës dhe ish-krerët e UÇK-së, Haga është bërë një nga vendet kryesore ku është gjykuar juridikisht trashëgimia e luftërave të ish-Jugosllavisë.
Por dallimi mbetet thelbësor: gjykatat dënojnë individë për përgjegjësi penale të provuar, jo popuj.