Shkruan Nefail MALIQI
Gjeneve /UN, 27 shtator – Kush do ta pasojë António Guterresin? Gara për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së ka hyrë në një fazë të re – por për Kosovën shtrohet një pyetje tjetër: nga cili shtet do të vijë drejtuesi i ardhshëm i Kombeve të Bashkuara?
Neutraliteti i ndërmjetësuesit fillon edhe nga pozicioni i shtetit që ai përfaqëson
Kush do të ulet në zyrën e Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara pas António Guterresit?
Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme diplomatike të vitit 2026. Procesi për zgjedhjen e Sekretarit të Përgjithshëm të dhjetë të OKB-së është tashmë në zhvillim dhe pasardhësi i Guterresit do të marrë detyrën më 1 janar 2027. Aktualisht janë paraqitur disa kandidatura nga vende të ndryshme të botës.
Por në Prishtinë kjo garë mund të shihet edhe nga një kënd tjetër:
A do të vijë Sekretari i ardhshëm i OKB-së nga një shtet që e njeh Republikën e Kosovës? Për Kosovën, kjo nuk është një pyetje e parëndësishme. Kush janë kandidatët?
Në garë janë diplomatë dhe ish-zyrtarë të lartë nga Amerika Latine, Afrika dhe rajone të tjera: Rebeca Grynspan nga Kosta Rika, Rafael Mariano Grossi nga Argjentina, María Fernanda Espinosa nga Ekuadori, Carolyn Rodrigues Birkett nga Guajana, Macky Sall nga Senegali, Olara Otunnu nga Uganda dhe Ivonne A-Baki nga Ekuadori/Tonga, sipas listës zyrtare të procesit të OKB-së. Michelle Bachelet ishte nominuar më herët, por kandidatura e saj është tërhequr.
Dhe këtu shfaqet një element interesant për Kosovën.
Kosta Rika, Argjentina, Guajana, Senegali dhe Tonga janë ndër shtetet që e kanë njohur Kosovën. Lista e Ministrisë së Jashtme të Kosovës regjistron njohjen e Kosta Rikës më 17 shkurt 2008, Senegalit më 19 shkurt 2008, Guajanës më 16 mars 2013 dhe Tongës më 15 maj 2014.
Kjo, natyrisht, nuk do të thotë automatikisht se kandidati i një vendi që njeh Kosovën do të mbajë një qëndrim të favorshëm ndaj Prishtinës.
Por për Kosovën, origjina diplomatike e kandidatit është një element që meriton vëmendje.
Përvoja e hidhur me ndërmjetësuesit
Kosova ka pasur ndër vite përvoja të ndryshme me ndërmjetësues ndërkombëtarë në dialogun me Serbinë. Një nga emrat më të njohur është Miroslav Lajčák, diplomat sllovak dhe ish-përfaqësues i posaçëm i BE-së për dialogun Kosovë–Serbi.
Sllovakia është një nga pesë shtetet e Bashkimit Evropian që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Kjo ka ushqyer një debat në Prishtinë që prej vitesh: A është problem që një ndërmjetësues në një proces ndërmjet Kosovës dhe Serbisë vjen nga një shtet që nuk e njeh Kosovën? Nuk është një pyetje me përgjigje automatike, por është një çështje që prek drejtpërdrejt perceptimin e paanshmërisë së ndërmjetësimit.
Edhe Grenell mbetet një rast i veçantë
Në këtë kontekst, vlen të kujtohet edhe rasti i Richard Grenellit, ish-emisarit amerikan për dialogun Kosovë–Serbi.
Grenell nuk vinte nga një shtet që nuk e njihte Kosovën. Përkundrazi, Shtetet e Bashkuara e njohën Kosovën më 18 shkurt 2008, vetëm një ditë pas shpalljes së pavarësisë.
Megjithatë, roli i tij në Ballkan ka mbetur objekt debati të fortë. Grenell u dekorua nga presidenti Hashim Thaçi me Medaljen Presidenciale të Meritave më 21 shtator 2020, për kontributin e tij në marrëveshjen për normalizimin ekonomik Kosovë–Serbi. Mos tre Harrrojme se ish-presidneti i Kosoves shoperndante mirnjhje miqve dhe « armiqve » pro qdo mrnhje kishte nje qlleim, qe atge edine mire Hashim Thaci, t cla mirnhje nuk jepehs rastesisht, sikur fmakej Hallaci q eishe temdanti en hage dhe emdiat ksoovare.
Por tre vjet më vonë, në Beograd, ndodhi diçka që e bëri edhe më të veçantë profilin e tij.
Më 25 tetor 2023, presidenti serb Aleksandar Vučić ia dorëzoi Grenellit Urdhrin e Flamurit të Serbisë, shkalla e parë, duke e cilësuar ndër të tjera “mik të vërtetë” të Serbisë. Presidenca serbe tha se dekorata iu dha për merita në zhvillimin dhe forcimin e marrëdhënieve miqësore mes Serbisë dhe SHBA-së.
Vetë Grenell tha atëherë se, sipas tij, ishte ndoshta i vetmi person që kishte marrë një nderim të tillë nga të dyja palët – Kosova dhe Serbia.
Ky është një fakt interesant për t’u mbajtur në mendje: Një diplomat amerikan u dekorua nga presidenti i Kosovës dhe më pas nga presidenti i Serbisë. Ne anen tjer ai urrenete dhe vazhdimisht kritikonte jo si amerikan por si Riki, kryemistrin Albin Kurti me duar t epastar i cli ka fituar fitar tri here ngjit zgdhjet ne Kovoë. Kjo urrejt ndja Kurit jo poltike por si duket per skkal se nuk mund te depertonte me boen biznesin ne Qevrine Kurti, siukrum me ata te ish-qevrervie ku ishin me gjentllmen s aimperket bahskisheve dh korupionit.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja: sa e rëndësishme është që ndërmjetësuesi të perceptohet si i paanshëm nga të dyja palët?
OKB-ja nuk është BE-ja, por pyetja mbetet
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së nuk është ndërmjetësues i drejtpërdrejtë i dialogut Kosovë–Serbi. Por ai është figura më e lartë administrative dhe diplomatike e sistemit të Kombeve të Bashkuara dhe ka rol të rëndësishëm në diplomacinë ndërkombëtare. Procesi i zgjedhjes së tij kalon përmes Këshillit të Sigurimit dhe më pas Asamblesë së Përgjithshme.
Kjo do të thotë se Kosova, edhe pse nuk është anëtare e OKB-së, e ndjek me interes të madh këtë garë.
Sepse në një organizatë ku Serbia vazhdon të jetë anëtare dhe Kosova nuk ka ulëse, çdo ndryshim në majën e diplomacisë së OKB-së ka potencial të ndikojë në mënyrën se si trajtohen çështjet e rajonit.
Pesë vendet e BE-së që nuk e njohin Kosovën
Brenda Bashkimit Evropian, pesë shtete vazhdojnë të mos e njohin Kosovën: Spanja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja.
Pikërisht për këtë arsye, Prishtina i kushton vëmendje të veçantë edhe prejardhjes së diplomatëve evropianë që angazhohen në dialogun Kosovë–Serbi.
Nuk është çështje për të kërkuar që ndërmjetësuesi të jetë “pro-Kosovës” as pro.Sbrise » po rble nje diplomat neutarl, spe jo psh jo nga Zvicra !
Është çështje për të kërkuar paanshmëri, objektivitet dhe trajtim të barabartë të palëve.
Pyetja e madhe për 2027. Në fund, Sekretari i Përgjithshëm nuk zgjidhet nga Kosova. As nga Serbia. As nga një shtet i vetëm.
Por në një proces ku Këshilli i Sigurimit dhe pesë fuqitë e përhershme kanë rol vendimtar, zgjedhja e njeriut që do ta drejtojë OKB-në për pesë vitet e ardhshme do të jetë një nga zhvillimet më të rëndësishme diplomatike të vitit.
Prandaj, nga Gjeneva, ku ndodhet një nga qendrat kryesore të diplomacisë së OKB-së, pyetja mund të shtrohet thjesht:
A do të vijë pasardhësi i Guterresit nga një vend që e njeh Kosovën?
Dhe, mbi të gjitha: A do të jetë ai apo ajo një figurë që mund t’u garantojë të gjitha palëve të njëjtin standard – pa privilegjuar Beogradin dhe pa paragjykuar Prishtinën?
Fundja, Kosova nuk ka nevojë për një Sekretar të Përgjithshëm “pro-Kosovës”. Kosova ka nevojë për një Sekretar të Përgjithshëm të OKB-së që të jetë i drejtë me Kosovën.