Prof. dr. Halim Hyda (me mbi 350 publikime dhe15 tituj shkencorë) është një diplomat shqiptar nga Kumanova, me një karrierë të gjatë në Zvicër dhe Evropë. Diplomat, profesor, studiues dhe autor, ai vjen nga Kumanova, Maqedonia e Veriut, ndërsa veprimtaria e tij ndër vite është shtrirë në arsim, politikë dhe, veçanërisht, në diplomacinë ndërkombëtare. Pikërisht kjo përvojë e gjerë dhe veprimtaria e tij në këto fusha e kanë nxitur gazetën zvicerane në gjuhën shqipe LeCanton27.ch të zhvillojë një intervistë me prof. dr. Halim Hydën.
Ai i përket brezit të parë të diplomatëve shqiptarë që hynë në shërbimin diplomatik të Maqedonisë pas viteve ’90. Ka kryer studimet në Prishtinë, ndërsa magjistraturën dhe doktoraturën në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup.
LeCanton27.ch: Profesor Hyda, jeni diploma, krijues dhe autore i disa veporave. Jeni i njohur sa ne Ballakn simdos ne tokat shipatre po aq edhe en Zvcer. Megthate lna thuani dima me tper per juve, qe tju njohim lexueti tane edh eme mshume?
Dr. HaliM HYDA: Në historinë intelektuale, arsimore dhe shoqërore të një qyteti, ekzistojnë personalitete, veprimtaria e të cilëve nuk mund të kufizohet brenda një profesioni apo një funksioni të vetëm. Ata ndërtojnë profilin e tyre përmes dijes, përkushtimit, veprës dhe përgjegjësisë ndaj shoqërisë e kombit. Një personalitet i tillë mendoj dhe besoj është Halim Hyda – profesor, studiues, autor dhe diplomat, një figurë me formim të gjerë intelektual dhe me një veprimtari të shtrirë në fushën e arsimit, shkencës, teksteve universitare, diplomacisë ndërkombëtare, kulturës dhe çështjes kombëtare.
LeCanton27.ch: z.Hyda, ju lutem na tregoni rrugëtimin tuaj profesional dhe shkencor nga Shkupi deri ne Berne te Zvicrës ?
Dr. HaliM HYDA: Rrugëtimi jetësor dhe profesional i yni është dhe përfaqëson një sintezë të veçantë ndërmjet mendimit akademik dhe veprimit institucional. Përkushtimi im ndaj dijes nuk mbeti vetëm në dimensionin teorik, por u shndërrua në një filozofi pune dhe shërbimi publik. Në personalitetin e tim ndërthuren profesori dhe diplomati, studiuesi dhe autori, intelektuali dhe veprimtari i heshtur, i cili përgjatë viteve ndërtoi një profil të dallueshëm profesional të veçant dhe shoqëror.
Në këtë kuptim, kalimi nga auditorët dhe hapësirat akademike drejt sallave të diplomacisë nuk ishte një shkëputje e leht; nga fusha e dijes, por një vazhdimësi e natyrshme e saj. M; duheshte të konceptoi diplomacinë si një disiplinë të mendimit, kulturës dhe komunikimit ndërmjet popujve; si një art të ndërtimit të urave dhe të përfaqësimit dinjitoz në arenën ndërkombëtare.
Një nga kapitujt më të rëndësishëm të veprimtarisë së time publike lidhet pikërisht me shërbimin diplomatik. Si konsull i Republikës së Maqedonisë në Bernë të Zvicrës gjatë viteve 1998–2002,isha në një periudhë komplekse për Ballkanin dhe rajonin, kur marrëdhëniet me diasporën dhe botën perëndimore merrnin një rëndësi të veçantë politike dhe shoqërore. Më vonë, angazhimi im diplomatik vazhdoi në Austri dhe Sllovaki, ku ushtrova edhe funksionin e zëvendësambasadorit, duke e pasuruar më tej përvojën e time në diplomacinë ndërkombëtare.
LeCanton27.ch: Ndër vite janë rezultat i një pune të vazhdueshme, i disiplinës intelektuale dhe i përkushtimit ndaj profesionit?
Dr. HaliM HYDA: Nga arsimi dhe tekstet universitare te diplomacia ndërkombëtare, nga mendimi shkencor te çështjet e kulturës dhe identitetit kombëtar, rrugëtimi im kalon në portretin e një personaliteti me horizonte të gjera dhe me një përvojë të pasur jetësore e profesionale.
Për Kumanovën dhe komunitetin shqiptar në Maqedoninë e Veriut, ju përfaqësoni një figurë të një brezi që kërkoi të ndërtonte ura me botën, të zgjeronte hapësirat e përfaqësimit dhe ta vendoste dijen në funksion të shoqërisë?
Ne jemi një nga ata intelektualë që nga auditorët e dijes kaluam në korridoret e diplomacisë, duke ruajtur në vazhdimësi lidhjen me librin, kulturën dhe përgjegjësinë publike.
Ndoshta pikërisht këtu qëndron dimensioni më domethënës i figurës së tonë: aftësia për ta shndërruar dijen në shërbim, përvojën në vepër dhe diplomacinë në art të komunikimit ndërmjet njerëzve dhe popujve.
Një diplomat nuk matet vetëm me postet që ka mbajtur, as një profesor vetëm me auditorët ku ka ligjëruar, ku qëndron esenca e tërë kësaj?
Vlera e një personaliteti dhe intelektuali matet edhe me mendimin që ka kultivuar, me veprat që ka lënë dhe me gjurmën që ka krijuar në kujtesën e shoqërisë.
Në këtë kuptim, un; Halim Hyda – diplomati i heshtur i Kumanovës – mbetem një personalitet shumëdimensional i dijes, shkencës dhe diplomacisë, rrugëtimi i të cilit përbën një kapitull të veçantë në historinë e angazhimit intelektual, kombëtar dhe diplomatik të shqiptarëve të këtij rajoni.
LeCanton27.ch: Trajektorja juaj profesionale prof. dr. Halim Hyda na tregoni çka përfaqëson më konkretisht?
Dr. HaliM HYDA: Po ajo përfaqëson një ndërthurje komplekse ndërmjet veprimtarisë akademike, kërkimit shkencor, përvojës diplomatike dhe angazhimit institucional. Profili i diplomatit dhe intelektualit nuk mund të reduktohet vetëm në ushtrimin e funksioneve universitare apo diplomatike, pasi veprimtaria e jonë është shtrirë në një spektër të gjerë iniciativash profesionale, veçanërisht në konceptimin, organizimin, drejtimin dhe menaxhimin e konferencave me karakter kombëtar dhe ndërkombëtar.
Gjatë itinerarit profesional, kam qenë i pranishëm në mjedise të rëndësishme shkencore dhe institucionale të Evropës. Cyrihu, Berna, Berlini, Brukseli, Vjena, Bratislava dhe Shkupi përbëjnë disa nga qendrat ku përvoja është artikuluar përmes takimeve, konferencave dhe forumeve me dimension shkencor, diplomatik e institucional. Këto hapësira nuk kanë qenë vetëm pika gjeografike të veprimtarisë, por arena të dialogut profesional, të qarkullimit të ideve dhe të krijimit të ndërveprimeve ndërmjet studiuesve, ekspertëve dhe përfaqësuesve institucionalë nga vende të ndryshme.
LeCanton27.ch: Dhe ne fund z.Hyda, na thuani dicka rreth prezencess e juaj në konferenca të ndryshme, per btimet dhe mirnhje qe ken i marrur nga insituicone vendore dhe derkombëtare?
Dr. HaliM HYDA: Pjesëmarrja dhe angazhimi im në konferenca të këtij niveli kërkojnë një kompetencë shumëdimensionale. Përtej përgatitjes profesionale dhe formimit shkencor, organizimi i veprimtarive ndërkombëtare presupozon kapacitete të konsoliduara në koordinim, komunikim institucional, menaxhim dhe përfaqësim. Pikërisht në këtë dimension evidentohet një veçori substanciale e profilit të lartë: unë nuk isha vetëm pjesëmarrës në diskursin shkencor dhe diplomatik, por edhe iniciues e krijues i platformave ku ky diskurs merrte formë dhe përmbajtje.
Eksperienca e akumuluar në qendra të rëndësishme evropiane, e ndërthurur me veprimtarinë shkencore, diplomatike dhe organizative, kam kontribuar në profilizimin tim si profesionist me kulturë institucionale dhe vizion ndërkombëtar. Në një realitet bashkëkohor ku bashkëpunimi ndërmjet shteteve dhe institucioneve ndërtohet gjithnjë e më tepër përmes dijes, dialogut dhe diplomacisë profesionale, angazhimi im merr një domethënie të posaçme në procesin e afrimit të institucioneve dhe komuniteteve profesionale.Unë i përkas atij brezi intelektualësh që arsimin e konceptuan si premisë themelore të emancipimit dhe zhvillimit shoqëror, ndërsa diplomacinë si një mekanizëm të sofistikuar të ndërtimit të urave ndërmjet popujve, kulturave dhe shteteve. Mbi këtë filozofi profesionale dhe intelektuale u strukturua një pjesë e konsiderueshme e veprimtarisë së sime jetësore.
Njohja institucionale e këtij kontributi është materializuar edhe përmes mirënjohjeve dhe vlerësimeve të shumta. Një rëndësi të veçantë bart fakti se prof. dr jam dy herë laureat i „Çmimit të Nëntorit“, i mirnjohje me e lartë dhe me peshë, përkatësisht në vitet 2011 dhe 2023. Marrja e këtij vlerësimi në dy periudha të ndryshme kohore mund të lexohet si dëshmi e kontinuitetit të angazhimit dhe e një veprimtarie që nuk është kufizuar në një etapë të vetme profesionale.
Në një kohë kur shoqëria ka nevojë për paradigma profesionale dhe intelektuale të qëndrueshme, jeta dhe veprimtaria e artikulojnë një mesazh të qartë: autoriteti profesional ndërtohet përmes punës sistematike, dijes, integritetit dhe përkushtimit ndaj interesit publik e shoqëror. Në këtë kontekst, kontributi i zë një hapësirë të veçantë në historikun e personaliteteve që kanë vepruar në fushën e arsimit, shkencës dhe diplomacisë shqiptare në Maqedoninë e Veriut.
Me mbi 350 publikime, 15 tituj shkencorë, një përvojë të konsoliduar diplomatike dhe pjesëmarrje aktive në forume ndërkombëtare, prof. dr. shfaqet si një personalitet që ka krijuar një sintezë ndërmjet shkencës dhe praktikës, përvojës vendore dhe perspektivës evropiane. Ai e vuri kapitalin e tij intelektual, dijen e akumuluar dhe kapacitetin profesional në funksion të shërbimit publik, duke ndërtuar një itinerar që lidh vendlindjen me Evropën dhe institucionin akademik me hapësirat e diplomacisë ndërkombëtare.
Në këtë pikëtakim ndërmjet dijes dhe veprimit, ndërmjet auditorit dhe diplomacisë, ndërmjet përvojës individuale dhe përgjegjësisë publike, duhet kërkuar edhe substanca e profilit
KUSH ESHTE BASHKEBISEDUESU YNË:
Halim Hyda – diplomati shqiptar nga Kumanova me një karrierë të gjatë në Zvicër dhe Evropë
Nga Kumanova në Bernë, Vjenë e Bratislavë, Prof. dr. Halim Hyda ka ndërtuar një karrierë që ndërthur diplomacinë, arsimin, shkencën dhe publicistikën, duke qenë pjesë e brezit të parë të shqiptarëve që hynë në shërbimin diplomatik të Maqedonisë pas vendosjes së pluralizmit.
Prof. dr. Halim Hyda, me prejardhje nga Kumanova, është diplomat karriere, profesor, studiues dhe autor shqiptar nga Maqedonia e Veriut. Burimet biografike e rendisin atë në brezin e parë të diplomatëve shqiptarë që hynë në shërbimin e jashtëm të Maqedonisë pas viteve ’90.
Nga arsimi dhe politika drejt diplomacisë
Hyda studimet i kreu në Prishtinë, ndërsa magjistraturën dhe doktoraturën në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup. Para hyrjes në diplomaci, ai ishte i angazhuar në arsim dhe në jetën politike e shoqërore, duke ushtruar funksione në nivel lokal dhe republikan.
Karriera e tij diplomatike është lidhur veçanërisht me vendet gjermanofolëse – Zvicrën, Austrinë dhe Gjermaninë.
Lidhja e veçantë me Zvicrën
Një nga etapat më të rëndësishme të karrierës së Hydës filloi në vitin 1998, kur mori detyrën e konsullit të Republikës së atëhershme të Maqedonisë në Bernë. Ai e ushtroi këtë funksion deri në vitin 2002.
Gjatë kësaj periudhe, krahas punës diplomatike, Hyda thotë se ndoqi për tetë semestra studime të gjuhës dhe kulturës gjermane, duke e thelluar njohjen e hapësirës gjermanofolëse.
Ai u rikthye më vonë në misionin diplomatik në Bernë. Sipas biografive të publikuara, në 2018 u emërua ushtrues detyre i ambasadorit në Bernë, ndërsa më pas shërbeu në pozitën e zëvendësambasadorit.
Kjo përvojë shumëvjeçare e ka bërë Zvicrën një pikë të rëndësishme edhe në krijimtarinë e tij. Në shkrimet dhe librat e Hydës, modeli politik dhe institucional zviceran trajtohet shpesh si shembull i kulturës demokratike dhe shtetërore.
Nga Berna në Vjenë dhe Bratislavë
Pas angazhimeve të para në Zvicër, Hyda vazhdoi karrierën diplomatike në Vjenë të Austrisë dhe Bratislavë të Sllovakisë, ku shërbeu në pozitën e zëvendësambasadorit. Burimet biografike japin një ndryshim të vogël për periudhën e saktë – disa e përcaktojnë 2010–2013, ndërsa të tjera 2010–2014 – prandaj kjo kronologji duhet trajtuar me këtë rezervë.
Pas vitit 2014, biografitë e tij përmendin gjithashtu përgatitje profesionale diplomatike në Berlin, Bruksel dhe Vjenë.
Profesor, autor dhe studiues
Diplomacia për Halim Hydën nuk ka mbetur vetëm profesion praktik. Përvojën shumëvjeçare ai e ka shndërruar edhe në libra, analiza dhe punime shkencore.
Ndër veprat e tij përmenden:
“Roli i familjes në ngritjen e brezave të rinj”,
“Edukimi në adoleshencë”,
“Mësimi interaktiv”,
“Diplomacia dhe kultura politike e munguar”,
“Përtej valixhes diplomatike”,
si dhe “Diplomacia nga teoria në praktikë”.
Burime të vitit 2026 e paraqesin Hydën si autor me një veprimtari të gjerë shkencore dhe publicistike, me qindra punime dhe publikime.
“Përtej valixhes diplomatike”
Një ndër librat më karakteristikë të tij është “Përtej valixhes diplomatike”, botuar në vitin 2022.
Libri nuk është vetëm një rrëfim mbi jetën e një diplomati. Ai trajton kulturën politike dhe diplomatike evropiane, përvojën e vendeve si Gjermania dhe Austria dhe, në mënyrë të veçantë, modelin zviceran.
Pikërisht lidhja ndërmjet përvojës së tij shqiptare, asaj shtetërore në Maqedoninë e Veriut dhe përvojës shumëvjeçare në Zvicër e bën profilin e Hydës të veçantë.
Edhe sot ai vazhdon të jetë aktiv në debatin publik. Më 25 shtator 2026, për shembull, ai publikoi një analizë mbi Gjermaninë, kulturën politike dhe sfidat e saj të reja, duke iu referuar drejtpërdrejt përvojës së tij shumëvjeçare diplomatike me Gjermaninë, Austrinë dhe Zvicrën.
Në këtë kuptim, Prof. dr. Halim Hyda përfaqëson një profil ku ndërthuren diplomati i karrierës, pedagogu, studiuesi dhe autori, me një pjesë të konsiderueshme të rrugëtimit të tij profesional të lidhur pikërisht me Bernën dhe Zvicrën.