Shkruan Xhevdet Mazrekaj
Në Kosovë, debati politik ka hyrë në një fazë të rrezikshme, ku fjala publike shpesh nuk matet më me përgjegjësi, me fakte dhe me standarde demokratike, por me ashpërsinë e fyerjes dhe peshën e akuzës.
Së fundi, gazetari Vehbi Kajtazi e quajti kryeministrin në detyrë, Albin Kurti, “kriminel”. Më parë, Ramush Haradinaj e kishte quajtur Kurtin “spiun të Serbisë”. Në të dyja rastet, bëhet fjalë për akuza jashtëzakonisht të rënda, që në një shtet normal demokratik nuk mund të hidhen në publik si fjali politike pa asnjë provë, pa asnjë proces gjyqësor dhe pa asnjë vendim të institucioneve kompetente.
Kritika ndaj një kryeministri është jo vetëm e lejueshme, por e domosdoshme në demokraci. Një kryeministër mund dhe duhet të kritikohet për vendimet e tij, për politikat qeverisëse, për gabimet, për dështimet, për arrogancën, për mungesën e rezultateve apo për çdo çështje që prek interesin publik. Por një gjë është kritika politike, e krejt tjetër është etiketimi penal.
Ta quash dikë “kriminel” nuk është thjesht mendim. Është akuzë që nënkupton kryerjen e një vepre penale. Ta quash dikë “spiun të Serbisë” nuk është thjesht polemikë politike. Është akuzë për tradhti, për bashkëpunim me shtetin që ka kryer agresion, represion dhe krime ndaj shqiptarëve të Kosovës. Akuza të tilla nuk mund të përdoren si parulla televizive apo si municion elektoral.
Në mediat dhe demokracitë perëndimore, një gazetar që do ta quante një kryeministër “kriminel” pa prova do të përballej menjëherë me pyetjen elementare: ku janë faktet? Cili është dokumenti? Cili është vendimi gjyqësor? Cila është aktakuza? Cila është baza mbi të cilën bëhet një akuzë e tillë?
E njëjta vlen edhe për politikanët. Nëse një lider politik e quan kryeministrin “spiun të Serbisë”, atëherë ai nuk po bën më kritikë politike, por po hedh një akuzë që prek sigurinë kombëtare, integritetin institucional dhe karakterin personal të njeriut që e drejton qeverinë. Nëse ka fakte, ato duhet t’i dorëzojë në prokurori. Nëse nuk ka fakte, atëherë kjo mbetet shpifje politike, propagandë dhe helmim i opinionit publik.
Problemi është se në Kosovë akuzat më të rënda shpesh shqiptohen me lehtësinë më të madhe. Dikush shpallet tradhtar, dikush agjent, dikush kriminel, dikush shërbëtor i Serbisë, pa asnjë procedurë, pa asnjë provë, pa asnjë përgjegjësi. Kjo nuk është gazetari. Kjo nuk është opozitarizëm. Kjo nuk është debat demokratik. Kjo është degradim i hapësirës publike.
Edhe më shqetësuese është fakti se akuza të tilla nuk bëhen ndaj një qytetari të zakonshëm, por ndaj kryeministrit të Republikës së Kosovës. Kjo nuk do të thotë se kryeministri duhet të jetë i paprekshëm nga kritika. Përkundrazi, ai duhet të jetë njeriu më i kritikuar në vend, sepse mban përgjegjësinë më të madhe politike. Por pikërisht për shkak të peshës së pozitës që mban, akuzat ndaj tij duhet të jenë edhe më të përgjegjshme.
Kur një kryeministër quhet “kriminel” pa prova, nuk goditet vetëm individi Albin Kurti. Goditet edhe institucioni që ai përfaqëson. Kur quhet “spiun i Serbisë” pa fakte, nuk dëmtohet vetëm një lider politik, por edhe besimi i qytetarëve në shtetin e tyre. Sepse nëse çdo kundërshtar politik shpallet agjent apo kriminel, atëherë fjala publike humb çdo peshë dhe shoqëria futet në një klimë dyshimi, urrejtjeje dhe delegjitimimi të vazhdueshëm.
Në demokraci, fjala është e lirë, por jo e papërgjegjshme. Liria e shprehjes nuk është licencë për shpifje. Gazetaria nuk është leje për linçim. Opozitarizmi nuk është e drejtë për të shpallur tradhtar këdo që nuk mund ta mposhtësh me argumente.
Kosova ka nevojë për kritikë të fortë, për gazetari hulumtuese, për opozitë serioze dhe për debat të ashpër publik. Por ashpërsia nuk duhet të zëvendësojë faktin. Akuza nuk duhet të zëvendësojë argumentin. Fyerja nuk duhet të zëvendësojë analizën.
Nëse Albin Kurti, apo cilido kryeministër tjetër, ka shkelur ligjin, atëherë ekzistojnë institucionet: prokuroria, gjykata, hetimi, aktakuza dhe vendimi. Por nëse nuk ka asnjë fakt, atëherë ta quash “kriminel” apo “spiun të Serbisë” nuk është guxim gazetaresk dhe as trimëri politike. Është papërgjegjësi publike.
Një vend që pretendon të ndërtojë demokraci perëndimore nuk mund ta normalizojë gjuhën e akuzave pa prova. Sepse aty ku fjala “kriminel” përdoret si koment politik dhe fjala “spiun” si armë elektorale, e vërteta bëhet e parëndësishme, ndërsa propaganda merr vendin e debatit.
Dhe kjo është ndoshta kriza më e madhe: jo vetëm çfarë thuhet për Kurtin, por si po mësohet shoqëria të pranojë si normale atë që në një demokraci serioze do të konsiderohej e papranueshme.