Nga: Nehat Hyseni
Në shoqëritë që kanë kaluar nëpër luftëra, konflikte etnike, represion politik dhe procese të papërfunduara të konsolidimit institucional, patriotizmi ka një peshë të veçantë emocionale. Ai nuk është thjesht një qëndrim politik. Për shumë njerëz, patriotizmi lidhet me kujtesën historike, me sakrificën e brezave, me identitetin kombëtar dhe me aspiratat për liri, siguri e zhvillim.
Por pikërisht kjo peshë emocionale mund të shndërrohet edhe në instrument elektoral!
Kur një parti politike e zëvendëson programin me simbolikën kombëtare, kur një premtim konkret zëvendësohet me një slogan patriotik dhe kur kundërshtari politik paraqitet jo si alternativë demokratike, por si “armik i kombit”, atëherë pluralizmi fillon të humbasë një nga funksionet e tij themelore: mundësinë që qytetari të krahasojë programe, rezultate, përgjegjësi dhe alternativa.
Këtu lind fenomeni që mund të quhet “patriotizëm elektoral”.
Patriotizmi elektoral nuk është domosdoshmërisht patriotizëm i rremë. Problemi shfaqet kur ndjenja kombëtare përdoret si zëvendësim për përgjegjësinë politike. Në vend që qytetari të pyetet: Çfarë ke bërë? Çfarë ke realizuar? Sa kushtoi? Çfarë rezultati pati? Çfarë do të bësh në mandatin tjetër?, ai pyetet: A je me Kosovën? A je me kombin? A je patriot?
Kjo është një zhvendosje e rrezikshme: nga llogaridhënia institucionale drejt besnikërisë emocionale.
Në këtë mënyrë, politika mund të shndërrohet në garë se kush e shqipton më fuqishëm fjalën “Kosovë”, kush përdor më shumë flamuj, kush deklarohet më i vendosur dhe kush e akuzon më ashpër kundërshtarin për mungesë patriotizmi.
Por një shtet nuk zhvillohet me intensitetin e fjalimeve.
Një komunë nuk zhvillohet me slogane.
Një komb nuk forcohet vetëm me deklarata.
Dhe demokracia nuk matet me numrin e herëve që politikanët e përmendin atdheun.
Ajo matet edhe me institucione funksionale, drejtësi, ekonomi, arsim, shëndetësi, administratë profesionale, transparencë, respekt për ligjin dhe aftësi për t’i kthyer premtimet në politika publike.
Patriotizmi elektoral si fenomen i pluralizmit politik
Die Saison für Genuss, Freude, Farben und Erholung
Visit Trentino
Pluralizmi politik presupozon konkurrencën ndërmjet alternativave.
Në një demokraci funksionale, partia A duhet të mund ta kritikojë partinë B, ndërsa qytetari duhet të ketë mundësi t’i vlerësojë të dyja në bazë të rezultateve.
Por në një sistem ku politika ndërtohet mbi polarizimin emocional, kundërshtari fillon të trajtohet si problem ekzistencial.
Formula bëhet e thjeshtë: “Ne jemi patriotët; ata janë kundër nesh.”
Ky mekanizëm është jashtëzakonisht efektiv në fushata elektorale, sepse e redukton një realitet kompleks në një zgjedhje të thjeshtë emocionale.
Qytetari nuk ka më nevojë të analizojë buxhetin, politikat ekonomike, administratën apo rezultatet e qeverisjes. I mjafton të përcaktojë se “në cilën anë” qëndron.
Kështu krijohet ajo që sociologjia politike e njeh si polarizim identitar.
Në vend të konkurrencës: program kundër programit, krijohet: ne kundër tyre.
Në vend të debatit: rezultat kundër rezultatit, krijohet: patriot kundër jopatriotit. Dhe në vend të pyetjes:
“Çfarë ke bërë?” shtrohet pyetja: “A je me ne?”
Ky mekanizëm është veçanërisht i fuqishëm në shoqëritë ku çështja kombëtare mbetet e pazgjidhur ose emocionalisht e ndjeshme.
Kosova – nga patriotizmi politik te testimi i rezultateve
Në Kosovë, çështja kombëtare ka qenë për dekada një prej burimeve kryesore të legjitimitetit politik.
Kjo është e kuptueshme në një shoqëri që ka kaluar nëpër represion, luftë dhe shpalljen e pavarësisë.
Por pas krijimit të institucioneve shtetërore, kriteret e vlerësimit të pushtetit duhet të bëhen gradualisht më të gjera.
Një qeveri nuk mund të vlerësohet vetëm nga deklaratat e saj për sovranitetin, integritetin territorial, veriun e Kosovës, dialogun me Serbinë apo bashkimin kombëtar.
Ajo duhet të vlerësohet edhe për:
● ekonominë;
● punësimin;
● arsimin;
● shëndetësinë;
● drejtësinë;
● luftën kundër korrupsionit;
● administratën publike;
● investimet;
● politikat sociale;
● marrëdhëniet me aleatët;
● funksionimin e institucioneve.
Në këtë kuptim, patriotizmi i shtetit duhet të jetë më shumë se retorikë.
Patriotizmi shtetëror është aftësia për ta bërë shtetin funksional.
Edhe në Kosovë, sikurse në çdo demokraci tjetër, akuzat politike nuk duhet të zëvendësojnë provat gjyqësore. Aktakuza nuk është vendim përfundimtar fajësie. Për këtë arsye, edhe debati për korrupsionin duhet të zhvillohet mbi raste konkrete, dokumente, vendime gjyqësore dhe standarde të njëjta për të gjithë.
Një rast konkret i dokumentuar është aktakuza e Prokurorisë Speciale të Kosovës, e ngritur më 4 korrik 2025 ndaj ministrit në detyrë të Zhvillimit Rajonal, Fikrim Damka, dhe ushtruesit të detyrës së sekretarit të ministrisë,
Ky shembull tregon pikërisht pse debati demokratik duhet të ndahet nga propaganda: akuzat duhen verifikuar dhe përgjegjësia duhet të përcaktohet nga institucionet kompetente.
Zgjedhja e institucioneve nuk është e njëjtë me interesin shtetëror
Një tjetër problem i kulturës politike është identifikimi i interesit të partisë me interesin e shtetit.
Nëse një parti fiton zgjedhjet, ajo fiton të drejtën për të qeverisur brenda Kushtetutës dhe ligjit. Nuk fiton të drejtën ta konsiderojë veten sinonim të shtetit.
Ky dallim është themelor:
partia nuk është shteti; qeveria nuk është kombi; opozita nuk është armiku.
Institucionet shtetërore duhet të vazhdojnë të funksionojnë edhe kur ndërrohen partitë në pushtet.
Ngjarjet e vitit 2026 në Kuvendin e Kosovës e tregojnë se proceset institucionale mund të shoqërohen me konflikte të forta politike, por ato duhet të interpretohen përmes rregullave kushtetuese dhe parlamentare, jo vetëm përmes narrativave partiake. Më 9 shtator 2026, Albulena Haxhiu u zgjodh kryetare e Kuvendit me 62 vota për, 16 kundër dhe 13 abstenime, nga 102 deputetë të pranishëm.
Kuvendi vetë përcakton se kryetari i tij ka funksione institucionale që lidhen me përfaqësimin e Kuvendit, organizimin e punës parlamentare, rendin e seancave dhe marrëdhëniet me institucionet ndërkombëtare.
Prandaj, edhe kur zgjedhja e një figure politike interpretohet nga partitë si fitore ose humbje politike, qytetari duhet të bëjë një pyetje tjetër:
Çfarë do të thotë kjo për funksionimin e institucionit?
Ky është ndryshimi ndërmjet logjikës partiake dhe logjikës shtetërore.
Lugina e Preshevës – laborator i patriotizmit elektoral
Në Luginën e Preshevës, ky fenomen merr një dimension edhe më kompleks.
Që nga fillimi i pluralizmit politik, çështja kombëtare shqiptare ka qenë e lidhur ngushtë me konkurrencën politike lokale.
Referendumi i 1–2 marsit 1992 për autonomi politike e territoriale, me të drejtë bashkimi me Kosovën, mbetet një nga momentet kryesore të historisë politike të shqiptarëve të Luginës. Burime publike e përshkruajnë atë si referendum ku shqiptarët u shprehën për autonomi politike e territoriale dhe mundësinë e bashkimit me Kosovën.
Por një ngjarje historike nuk duhet të shndërrohet automatikisht në slogan elektoral.
Referendumi është dokument historik i vullnetit politik të asaj kohe.
Programi i një partie për zgjedhjet e sotme është çështje tjetër.
Pikërisht këtu duhet bërë dallimi ndërmjet aspiratës kombëtare dhe premtimit elektoral.
Aspirata mund të jetë afatgjatë.
Premtimi elektoral kërkon afat, mekanizëm, kompetencë dhe përgjegjësi.
Nëse një parti thotë:
“Ne do ta bashkojmë Luginën me Kosovën”,
pyetja akademike dhe politike nuk duhet të jetë vetëm:
“A është kjo patriotike?”
Pyetja duhet të jetë:
Si? Kur? Me çfarë instrumentesh juridike? Me cilën strategji ndërkombëtare? Me cilët partnerë? Me çfarë kostoje? Dhe çfarë ndodh nëse objektivi nuk realizohet?
Pa këto përgjigje, deklarata mbetet retorikë.
PVD, PDSH dhe APN – tri qasje që duhet të analizohen historikisht
Historia politike e Preshevës tregon se konkurrenca ndërmjet PVD-së dhe forcave të tjera shqiptare nuk ka qenë thjesht konkurrencë personale. Ka pasur dallime edhe në mënyrën e konceptimit të politikës shqiptare në raport me Beogradin, Kosovën dhe komunitetin ndërkombëtar.
Në zgjedhjet lokale të vitit 2002, PVD fitoi 19 nga 38 vendet në Kuvendin Komunal të Preshevës, ndërsa PBDSh mori 11 dhe LPD 5. Në zgjedhjen e drejtpërdrejtë për kryetar komune, Riza Halimi mori 57.33% të votave në raundin e dytë, sipas të dhënave të OSBE/ODIHR.
Në zgjedhjet e vitit 2004, situata ndryshoi dhe koalicioni i PDSH-së me parti të tjera shqiptare mori kontrollin e pushtetit lokal. Një analizë e CEPS e vitit 2007 e përshkruante PDSH-në si forcë nacionaliste që mbështeste bashkimin e zonave shqiptare në Maqedoni dhe Serbinë jugore me Kosovën, ndërsa PVD-në e paraqiste si alternativë më të moderuar, të orientuar drejt të drejtave të shqiptarëve brenda shtetit serb dhe negociimit me Beogradin e komunitetin ndërkombëtar.
Këtu gjendet një mësim i rëndësishëm.
Dallimi politik është legjitim.
Ajo që nuk është e shëndetshme për demokracinë është shndërrimi i këtij dallimi në akuzë morale absolute:
“Ne jemi patriotët, ata po na lënë në Serbi.”
Nëse një parti premton bashkimin me Kosovën, duhet të shpjegojë strategjinë.
Nëse një parti mbështet një qasje institucionale dhe të drejtave të shqiptarëve brenda Serbisë, duhet të shpjegojë rezultatet e kësaj qasjeje.
Qytetari duhet të ketë të drejtë t’i krahasojë të dyja.
Kjo është demokracia.
Kur “Kosova” dhe “Lugina” bëhen fjalë magjike!
Në politikën populiste ekzistojnë disa fjalë që kanë fuqi të jashtëzakonshme mobilizuese.
Në Kosovë mund të jetë “komb”, “sovranitet”, “çlirim”, “veriu”, “Serbia”, “korrupsioni”.
Në Luginë mund të jenë “Kosova”, “bashkimi”, “Lugina”, “shqiptarizmi”, “Presheva”, “çështja kombëtare”.
Asnjëra prej këtyre fjalëve nuk është problem në vetvete.
“Patriotizmi elektoral” dhe manipulimi i votuesit
Opinione
“Patriotizmi elektoral” dhe manipulimi i votuesit
Nga: Nehat Hyseni Më: 29 shtator 2026 Në ora: 10:51
Nehat Hyseni
Në shoqëritë që kanë kaluar nëpër luftëra, konflikte etnike, represion politik dhe procese të papërfunduara të konsolidimit institucional, patriotizmi ka një peshë të veçantë emocionale. Ai nuk është thjesht një qëndrim politik. Për shumë njerëz, patriotizmi lidhet me kujtesën historike, me sakrificën e brezave, me identitetin kombëtar dhe me aspiratat për liri, siguri e zhvillim.
Por pikërisht kjo peshë emocionale mund të shndërrohet edhe në instrument elektoral!
Kur një parti politike e zëvendëson programin me simbolikën kombëtare, kur një premtim konkret zëvendësohet me një slogan patriotik dhe kur kundërshtari politik paraqitet jo si alternativë demokratike, por si “armik i kombit”, atëherë pluralizmi fillon të humbasë një nga funksionet e tij themelore: mundësinë që qytetari të krahasojë programe, rezultate, përgjegjësi dhe alternativa.
Këtu lind fenomeni që mund të quhet “patriotizëm elektoral”.
Patriotizmi elektoral nuk është domosdoshmërisht patriotizëm i rremë. Problemi shfaqet kur ndjenja kombëtare përdoret si zëvendësim për përgjegjësinë politike. Në vend që qytetari të pyetet: Çfarë ke bërë? Çfarë ke realizuar? Sa kushtoi? Çfarë rezultati pati? Çfarë do të bësh në mandatin tjetër?, ai pyetet: A je me Kosovën? A je me kombin? A je patriot?
Kjo është një zhvendosje e rrezikshme: nga llogaridhënia institucionale drejt besnikërisë emocionale.
Në këtë mënyrë, politika mund të shndërrohet në garë se kush e shqipton më fuqishëm fjalën “Kosovë”, kush përdor më shumë flamuj, kush deklarohet më i vendosur dhe kush e akuzon më ashpër kundërshtarin për mungesë patriotizmi.
Por një shtet nuk zhvillohet me intensitetin e fjalimeve.
Një komunë nuk zhvillohet me slogane.
Një komb nuk forcohet vetëm me deklarata.
Dhe demokracia nuk matet me numrin e herëve që politikanët e përmendin atdheun.
Ajo matet edhe me institucione funksionale, drejtësi, ekonomi, arsim, shëndetësi, administratë profesionale, transparencë, respekt për ligjin dhe aftësi për t’i kthyer premtimet në politika publike.
Patriotizmi elektoral si fenomen i pluralizmit politik
Die Saison für Genuss, Freude, Farben und Erholung
Visit Trentino
Pluralizmi politik presupozon konkurrencën ndërmjet alternativave.
Në një demokraci funksionale, partia A duhet të mund ta kritikojë partinë B, ndërsa qytetari duhet të ketë mundësi t’i vlerësojë të dyja në bazë të rezultateve.
Por në një sistem ku politika ndërtohet mbi polarizimin emocional, kundërshtari fillon të trajtohet si problem ekzistencial.
Formula bëhet e thjeshtë:
“Ne jemi patriotët; ata janë kundër nesh.”
Ky mekanizëm është jashtëzakonisht efektiv në fushata elektorale, sepse e redukton një realitet kompleks në një zgjedhje të thjeshtë emocionale.
Qytetari nuk ka më nevojë të analizojë buxhetin, politikat ekonomike, administratën apo rezultatet e qeverisjes. I mjafton të përcaktojë se “në cilën anë” qëndron.
Kështu krijohet ajo që sociologjia politike e njeh si polarizim identitar.
Në vend të konkurrencës:
program kundër programit,
krijohet: ne kundër tyre. Në vend të debatit: rezultat kundër rezultatit, krijohet: patriot kundër jopatriotit.
Dhe në vend të pyetjes: “Çfarë ke bërë?” shtrohet pyetja: “A je me ne?”
Ky mekanizëm është veçanërisht i fuqishëm në shoqëritë ku çështja kombëtare mbetet e pazgjidhur ose emocionalisht e ndjeshme.
Kosova – nga patriotizmi politik te testimi i rezultateve
Në Kosovë, çështja kombëtare ka qenë për dekada një prej burimeve kryesore të legjitimitetit politik.
Kjo është e kuptueshme në një shoqëri që ka kaluar nëpër represion, luftë dhe shpalljen e pavarësisë.
Por pas krijimit të institucioneve shtetërore, kriteret e vlerësimit të pushtetit duhet të bëhen gradualisht më të gjera.
Një qeveri nuk mund të vlerësohet vetëm nga deklaratat e saj për sovranitetin, integritetin territorial, veriun e Kosovës, dialogun me Serbinë apo bashkimin kombëtar.
Ajo duhet të vlerësohet edhe për:
● ekonominë;
● punësimin;
● arsimin;
● shëndetësinë;
● drejtësinë;
● luftën kundër korrupsionit;
● administratën publike;
● investimet;
● politikat sociale;
● marrëdhëniet me aleatët;
● funksionimin e institucioneve.
Në këtë kuptim, patriotizmi i shtetit duhet të jetë më shumë se retorikë.
Patriotizmi shtetëror është aftësia për ta bërë shtetin funksional.
Edhe në Kosovë, sikurse në çdo demokraci tjetër, akuzat politike nuk duhet të zëvendësojnë provat gjyqësore. Aktakuza nuk është vendim përfundimtar fajësie. Për këtë arsye, edhe debati për korrupsionin duhet të zhvillohet mbi raste konkrete, dokumente, vendime gjyqësore dhe standarde të njëjta për të gjithë.
Një rast konkret i dokumentuar është aktakuza e Prokurorisë Speciale të Kosovës, e ngritur më 4 korrik 2025 ndaj ministrit në detyrë të Zhvillimit Rajonal, Fikrim Damka, dhe ushtruesit të detyrës së sekretarit të ministrisë, nën dyshimin për keqpërdorim të pozitës apo autoritetit zyrtar.
Ky shembull tregon pikërisht pse debati demokratik duhet të ndahet nga propaganda: akuzat duhen verifikuar dhe përgjegjësia duhet të përcaktohet nga institucionet kompetente.
Zgjedhja e institucioneve nuk është e njëjtë me interesin shtetëror
Një tjetër problem i kulturës politike është identifikimi i interesit të partisë me interesin e shtetit.
Nëse një parti fiton zgjedhjet, ajo fiton të drejtën për të qeverisur brenda Kushtetutës dhe ligjit. Nuk fiton të drejtën ta konsiderojë veten sinonim të shtetit.
Ky dallim është themelor:
partia nuk është shteti; qeveria nuk është kombi; opozita nuk është armiku.
Institucionet shtetërore duhet të vazhdojnë të funksionojnë edhe kur ndërrohen partitë në pushtet.
Ngjarjet e vitit 2026 në Kuvendin e Kosovës e tregojnë se proceset institucionale mund të shoqërohen me konflikte të forta politike, por ato duhet të interpretohen përmes rregullave kushtetuese dhe parlamentare, jo vetëm përmes narrativave partiake. Më 9 shtator 2026, Albulena Haxhiu u zgjodh kryetare e Kuvendit me 62 vota për, 16 kundër dhe 13 abstenime, nga 102 deputetë të pranishëm.
Kuvendi vetë përcakton se kryetari i tij ka funksione institucionale që lidhen me përfaqësimin e Kuvendit, organizimin e punës parlamentare, rendin e seancave dhe marrëdhëniet me institucionet ndërkombëtare.
Prandaj, edhe kur zgjedhja e një figure politike interpretohet nga partitë si fitore ose humbje politike, qytetari duhet të bëjë një pyetje tjetër:
Çfarë do të thotë kjo për funksionimin e institucionit?
Ky është ndryshimi ndërmjet logjikës partiake dhe logjikës shtetërore.
Lugina e Preshevës – laborator i patriotizmit elektoral
Në Luginën e Preshevës, ky fenomen merr një dimension edhe më kompleks.
Që nga fillimi i pluralizmit politik, çështja kombëtare shqiptare ka qenë e lidhur ngushtë me konkurrencën politike lokale.
Referendumi i 1–2 marsit 1992 për autonomi politike e territoriale, me të drejtë bashkimi me Kosovën, mbetet një nga momentet kryesore të historisë politike të shqiptarëve të Luginës. Burime publike e përshkruajnë atë si referendum ku shqiptarët u shprehën për autonomi politike e territoriale dhe mundësinë e bashkimit me Kosovën.
Por një ngjarje historike nuk duhet të shndërrohet automatikisht në slogan elektoral.
Referendumi është dokument historik i vullnetit politik të asaj kohe.
Programi i një partie për zgjedhjet e sotme është çështje tjetër.
Pikërisht këtu duhet bërë dallimi ndërmjet aspiratës kombëtare dhe premtimit elektoral.
Aspirata mund të jetë afatgjatë.
Premtimi elektoral kërkon afat, mekanizëm, kompetencë dhe përgjegjësi.
Nëse një parti thotë:
“Ne do ta bashkojmë Luginën me Kosovën”,
pyetja akademike dhe politike nuk duhet të jetë vetëm:
“A është kjo patriotike?”
Pyetja duhet të jetë:
Si? Kur? Me çfarë instrumentesh juridike? Me cilën strategji ndërkombëtare? Me cilët partnerë? Me çfarë kostoje? Dhe çfarë ndodh nëse objektivi nuk realizohet?
Pa këto përgjigje, deklarata mbetet retorikë.
PVD, PDSH dhe APN – tri qasje që duhet të analizohen historikisht
Historia politike e Preshevës tregon se konkurrenca ndërmjet PVD-së dhe forcave të tjera shqiptare nuk ka qenë thjesht konkurrencë personale. Ka pasur dallime edhe në mënyrën e konceptimit të politikës shqiptare në raport me Beogradin, Kosovën dhe komunitetin ndërkombëtar.
Në zgjedhjet lokale të vitit 2002, PVD fitoi 19 nga 38 vendet në Kuvendin Komunal të Preshevës, ndërsa PBDSh mori 11 dhe LPD 5. Në zgjedhjen e drejtpërdrejtë për kryetar komune, Riza Halimi mori 57.33% të votave në raundin e dytë, sipas të dhënave të OSBE/ODIHR.
Në zgjedhjet e vitit 2004, situata ndryshoi dhe koalicioni i PDSH-së me parti të tjera shqiptare mori kontrollin e pushtetit lokal. Një analizë e CEPS e vitit 2007 e përshkruante PDSH-në si forcë nacionaliste që mbështeste bashkimin e zonave shqiptare në Maqedoni dhe Serbinë jugore me Kosovën, ndërsa PVD-në e paraqiste si alternativë më të moderuar, të orientuar drejt të drejtave të shqiptarëve brenda shtetit serb dhe negociimit me Beogradin e komunitetin ndërkombëtar.
Këtu gjendet një mësim i rëndësishëm.
Dallimi politik është legjitim.
Ajo që nuk është e shëndetshme për demokracinë është shndërrimi i këtij dallimi në akuzë morale absolute:
“Ne jemi patriotët, ata po na lënë në Serbi.”
Nëse një parti premton bashkimin me Kosovën, duhet të shpjegojë strategjinë.
Nëse një parti mbështet një qasje institucionale dhe të drejtave të shqiptarëve brenda Serbisë, duhet të shpjegojë rezultatet e kësaj qasjeje.
Qytetari duhet të ketë të drejtë t’i krahasojë të dyja.
Kjo është demokracia.
Kur “Kosova” dhe “Lugina” bëhen fjalë magjike!
Në politikën populiste ekzistojnë disa fjalë që kanë fuqi të jashtëzakonshme mobilizuese.
Në Kosovë mund të jetë “komb”, “sovranitet”, “çlirim”, “veriu”, “Serbia”, “korrupsioni”.
Në Luginë mund të jenë “Kosova”, “bashkimi”, “Lugina”, “shqiptarizmi”, “Presheva”, “çështja kombëtare”.
Asnjëra prej këtyre fjalëve nuk është problem në vetvete.
Problemi lind kur fjala zë vendin e politikës.
Kur “Kosova” përdoret pa strategji.
Kur “Lugina” përdoret pa plan zhvillimi.
Kur “shqiptarizmi” përdoret pa arsim cilësor.
Kur “anti-korrupsioni” përdoret pa transparencë.
Kur “shteti” përdoret si pronë e një partie.
Ky është eufemizmi i madh i politikës populiste: fjalët tingëllojnë të mëdha, ndërsa përmbajtja mund të jetë e vogël.
Por nuk mjafton ta quajmë këtë “gënjeshtër”.
Në shumë raste, populizmi funksionon pikërisht sepse premton atë që qytetari dëshiron të dëgjojë.
Kjo e bën problemin më kompleks.
Politikani nuk e manipulon gjithmonë një qytetar krejtësisht pasiv. Shpesh ekziston një marrëdhënie reciproke ndërmjet ofertës politike dhe pritjes elektorale.
Politikani premton atë që mendon se votuesi dëshiron.
Votuesi mbështet atë që dëshiron të besojë.
Dhe kështu krijohet një cikël:
premtim → emocion → mobilizim → votë → zhgënjim → justifikim → premtim i ri.
“Ne jemi më të mirët dhe më të pakorruptuarit!”
Një nga format më të sofistikuara të populizmit është krijimi i imazhit të pastërtisë absolute.
“Ne jemi të pastër.”
“Ne jemi ndryshe.”
“Ne jemi të pakorruptuar.”
“Të tjerët janë hajdutë.”
Në demokraci, këto nuk duhet të jenë deklarata që pranohen si të vërteta vetëm sepse përsëriten.
Duhet të kërkohen:
● deklaratat e pasurisë;
● kontratat publike;
● tenderët;
● auditimet;
● vendimet gjyqësore;
● procedurat administrative;
● raportet e institucioneve të kontrollit;
● konfliktet e interesit;
● rezultatet e prokurimeve;
● transparenca buxhetore.
Pra, pastrimi i politikës nuk bëhet me deklaratë morale, por me mekanizma institucionalë.
Nëse një politikan pretendon se është i pakorruptuar, kjo duhet të jetë normale. Por në një demokraci moderne, nuk duhet të kërkohet besim personal; duhet të ekzistojë sistem kontrolli.
Kjo është pikërisht arsyeja pse institucionet janë më të rëndësishme se individët.
Votuesi nuk duhet të jetë objekt i propagandës!
Në demokracinë përfaqësuese, qytetari nuk është vetëm votues.
Ai është kontrolluesi i pushtetit.
Vota nuk duhet të jetë çek bosh.
Ajo duhet të jetë mandat i kushtëzuar nga performanca.
Prandaj, një qytetar që voton një parti për shkak të një premtimi kombëtar ka të drejtë që pas mandatit të kërkojë llogari:
Çfarë u realizua?
Nëse premtimi nuk u realizua:
Pse nuk u realizua?
Nëse kishte pengesa:
Cilat ishin ato?
Nëse përgjegjësia ishte e institucioneve të tjera:
Çfarë u bë për t’i kapërcyer ato?
Dhe nëse premtimi ishte i pamundur që në fillim:
Pse iu premtua qytetarit?
Kjo është kultura e përgjegjësisë politike.
“Interesi kombëtar” nuk mund të jetë monopol i askujt!
Një tjetër problem serioz është monopolizimi i patriotizmit.
Asnjë parti nuk ka të drejtë të shpallë veten pronare të interesit kombëtar.
Asnjë politikan nuk duhet të mund të thotë:
“Kush nuk është me mua, është kundër kombit.”
Ky është një nga mekanizmat më të fuqishëm të dobësimit të opozitës.
Nëse opozita kritikon qeverinë, ajo nuk po kritikon domosdoshmërisht Kosovën.
Nëse një parti lokale kritikon kryetarin e komunës, ajo nuk po kritikon domosdoshmërisht shqiptarët.
Nëse një gazetar kërkon transparencë, ai nuk është domosdoshmërisht kundër shtetit.
Nëse një akademik kërkon prova, ai nuk është kundër kombit.
Përkundrazi, kritika është pjesë e mbrojtjes së demokracisë.
Një shoqëri ku vetëm pushteti lejohet të flasë për patriotizëm është një shoqëri ku patriotizmi rrezikon të shndërrohet në instrument disiplinimi politik.
Nga “patriotizmi elektoral” te strategjia kombëtare
Nëse shqiptarët e Kosovës dhe të Luginës dëshirojnë të ndërtojnë një politikë më të pjekur, duhet bërë një ndryshim themelor:
nga patriotizmi deklarativ drejt strategjisë kombëtare.
Strategjia kombëtare nuk është një slogan.
Ajo duhet të përmbajë:
Së pari – objektiva të qarta.
Çfarë kërkohet për Kosovën?
Çfarë kërkohet për shqiptarët e Luginës?
Cilat janë objektivat afatshkurtra dhe afatgjata?
Së dyti – instrumente politike.
Cilat institucione duhet të veprojnë?
Cilat parti?
Cila diplomaci?
Cilat organizata ndërkombëtare?
Së treti – dimensionin euroatlantik.
Në një Evropë të integruar, çështjet kombëtare nuk mund të trajtohen vetëm me retorikën e shekullit XX.
Duhet të ndërthuren me:
● demokracinë;
● të drejtat e njeriut;
● sundimin e ligjit;
● integrimin evropian;
● sigurinë;
● marrëdhëniet ndërkombëtare;
● zhvillimin ekonomik.
Së katërti – zhvillimin e Luginës.
Nuk mund të flitet seriozisht për të ardhmen e shqiptarëve të Luginës pa folur për vendet e punës, arsimin, shëndetësinë, infrastrukturën, investimet, përdorimin zyrtar të gjuhës, përfaqësimin institucional dhe ndalimin e zbrazjes demografike.
Këto janë çështje kombëtare po aq sa çdo deklaratë politike.
Nga “kush është më patriot?” te “kush është më përgjegjës?”
Kjo duhet të jetë pyetja e re e demokracisë shqiptare.
Jo:
Kush bërtet më fort?
Por:
Kush argumenton më mirë?
Jo:
Kush e përdor më shpesh Kosovën?
Por:
Kush ka një strategji të realizueshme?
Jo:
Kush e akuzon më shumë kundërshtarin?
Por:
Kush pranon më shumë transparencë?
Jo:
Kush deklarohet më patriot?
Por:
Kush i shërben qytetarit përmes institucioneve?
Kjo nuk e zvogëlon patriotizmin!
Përkundrazi, e emancipon atë nga përdorimi elektoral.
Përfundim
Shqiptarët në Ballkan kanë kaluar nëpër periudha ku fjala “komb” ka qenë çështje mbijetese.
Por demokracia kërkon një fazë tjetër!
Ajo kërkon që ndjenja kombëtare të mos përdoret si mburojë ndaj kritikës.
Kërkon që interesi shtetëror të mos barazohet me interesin e partisë!
Kërkon që kundërshtari politik të mos shpallet armik!
Kërkon që votuesi të mos trajtohet si masë që duhet mobilizuar vetëm përmes frikës, krenarisë apo zemërimit.
Dhe mbi të gjitha, kërkon që fjalët të maten me rezultate!
Në Luginën e Preshevës, patriotizmi nuk duhet të matet vetëm me numrin e deklaratave për bashkimin me Kosovën. Duhet të matet edhe me atë se sa është bërë për ta mbajtur shqiptarin në vendlindje, për t’i siguruar arsim, punë, shëndetësi, përfaqësim dhe dinjitet.
Në Kosovë, patriotizmi nuk duhet të matet vetëm me deklaratat për sovranitetin. Duhet të matet edhe me forcën e institucioneve, sundimin e ligjit, zhvillimin ekonomik, drejtësinë, arsimin dhe aftësinë për të ndërtuar aleanca të qëndrueshme ndërkombëtare.
Në fund, patriotizmi që nuk prodhon përgjegjësi rrezikon të mbetet vetëm retorikë; patriotizmi që ndërtohet mbi institucione, drejtësi dhe zhvillim bëhet politikë publike.
Prandaj sfida e pluralizmit shqiptar nuk është vetëm të prodhojë më shumë parti.
Sfida është të prodhojë më shumë demokraci brenda pluralizmit.
Të prodhojë votues që nuk i besojnë verbërisht as pushtetit, as opozitës.
Të prodhojë qytetarë që nuk impresionohen vetëm nga flamuri, por kërkojnë edhe bilancin.
Dhe të prodhojë një kulturë politike ku askush nuk mund të thotë:
“Unë jam kombi!”
Sepse kombi nuk është pronë e një partie!
Shteti nuk është pronë e qeverisë!
Demokracia nuk është pronë e shumicës.
Dhe vota e qytetarit nuk është autorizim për të gënjyer!
Ajo është mandat për të qeverisur.
Prandaj, ndoshta pyetja më e rëndësishme për zgjedhjet e ardhshme në Kosovë, në Luginën e Preshevës dhe kudo ku shqiptarët votojnë, nuk duhet të jetë:
“Kush është më patriot?”
Por: “Kush është i gatshëm të japë llogari për atë që premton?”
Vetëm atëherë patriotizmi elektoral mund të fillojë të shndërrohet në përgjegjësi kombëtare, shtetërore dhe qytetare!