Shkruan: Nefail MALIQI
Vatikani (Selia e Shenjtë) nuk e ka njohur ende Republikën e Kosovës si shtet, edhe pse ka pasur kontakte dhe qëndrime të rëndësishme në favor të paqes, dialogut dhe të drejtave të shqiptarëve të Kosovës. Kosova nuk po kërkon mëshirë nga Vatikani. Kosova kërkon njohje diplomatike të realitetit të saj shtetëror, sidom pas 22 korrik 2010, kur ICJ dha opinionin këshillimor se deklarata e pavarësisë së Kosovës e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare, shkruan gazetari i njohur Nefail Maliqi nga Vatkani
Gjatë luftës së Kosovës, Papa Gjon Pali II dhe Selia e Shenjtë u angazhuan për ndalimin e dhunës dhe për mbrojtjen e popullsisë civile. Vatican News kujton se Selia e Shenjtë kërkonte t’i jepej fund masakrave dhe spastrimit etnik ndaj popullsisë shqiptare, ndërsa Papa Gjon Pali II mbajti kanale komunikimi edhe me Serbinë.
Cfare ka bere dhe po ben Vatikani për Kosoven dhe shqiptaret?
Pas luftës, Vatikani ka mbajtur një qasje të kujdesshme diplomatike ndaj Kosovës dhe Serbisë. Kjo lidhet edhe me faktin se Selia e Shenjtë nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës, ndërsa vazhdon të mbajë marrëdhënie diplomatike me Serbinë.
Vatikani ka pasur marrëdhënie të rëndësishme me Shqipërinë dhe Kishën Katolike shqiptare, ndërsa figura si Nënë Tereza kanë qenë ura jashtëzakonisht të fuqishme mes shqiptarëve dhe Selisë së Shenjtë.
Edhe sot Vatikani vazhdon të ketë marrëdhënie të afërta me Shqipërinë. Për shembull, në vitin 2025 Selia e Shenjtë dërgoi delegacion në Tiranë për fronëzimin e Kryepeshkopit Joan Pelushi dhe Papa Françesku dërgoi mesazh personal për të.
Vatikani ka politikë shumë të kujdesshme ndaj çështjeve të sovranitetit dhe njohjes së shteteve. Një nga arsyet kryesore është marrëdhënia e tij me Kishën Ortodokse Serbe dhe Serbinë, si dhe dëshira për të ruajtur një rol ndërmjetësues në Ballkan. Por kjo nuk do të thotë se Vatikani e mbështet pretendimin serb se Kosova duhet të jetë pjesë e Serbisë.
Kur do ta njohë Kosovën?
Këtu duhet të jemi shumë të saktë: nuk ka një datë të shpallur nga Vatikani për njohjen e Kosovës. Prandaj, kushdo që thotë “Vatikani do ta njohë Kosovën në vitin X” pa një deklaratë zyrtare të Selisë së Shenjtë, po bën parashikim, jo po jep një fakt.
Selia e Shenjtë ka zhvilluar marrëdhënie me shtete myslimane dhe e konsideron dialogun me Islamin pjesë të rëndësishme të diplomacisë së saj. Megjithatë, një njohje e Vatikanit do të kishte peshë të jashtëzakonshme simbolike dhe diplomatike për Kosovën, sidomos për shkak të autoritetit moral të Selisë së Shenjtë dhe marrëdhënieve të saj me shumë shtete.
Pse Vatikani njeh shtetet më të vogla se Kosova me shumicë katolike, e pse nuk e njeh Kosovën me shumice muslimane, do te ishte pyetja? Problemi nuk është se Kosova ka shumicë myslimane; problemi është se Kosova është një çështje e pazgjidhur ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ku Vatikani ka interesa të veçanta diplomatike dhe ekumenike. Kisha Ortodokse Serbe është një kishë ortodokse, ndërsa Vatikani është qendra e Kishës Katolike. Prandaj marrëdhëniet Katolike–Ortodokse hyjnë në atë që quhet ekumenizëm.
Në shkurt 2008, Benedikti XVI priti ambasadorin e Serbisë dhe tha se Selia e Shenjtë i vlerësonte shumë lidhjet e saj diplomatike me Serbinë. Në të njëjtën fjalë ai përmendi posaçërisht marrëdhëniet me Kishën Ortodokse Serbe dhe dialogun katoliko-ortodoks.Pra, marrëdhënia me Serbinë dhe me Kishën Ortodokse Serbe është realisht e rëndësishme për Selinë e Shenjtë.
Sidoqftë, Kosova nuk po kërkon mëshirë nga Vatikani. Kosova kërkon njohje diplomatike të realitetit të saj shtetëror, sidom pas 22 korrik 2010, kur ICJ dha opinionin këshillimor se deklarata e pavarësisë së Kosovës e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare.
Një tjetër zhvillim interesant është se Kosova tashmë merr pjesë në aktivitete ndërkombëtare katolike, edhe pse kjo nuk është e barabartë me njohjen diplomatike. Për shembull, në vitin 2026 një ekip nga Kosova mori pjesë në Kampionatin Evropian të futsallit për priftërinj në Poloni, ku morën pjesë ekipe nga 18 vende.
Pra, situata sot është: Vatikani nuk e ka njohur Kosovën, por kjo nuk do të thotë mungesë totale e kontakteve apo armiqësi ndaj Kosovës dhe shqiptarëve. Qasja e tij është kryesisht diplomatike, e kujdesshme dhe e lidhur me marrëdhëniet me Serbinë dhe Ortodoksinë.
“Serbia nuk e ka njohur kurrë pavarësinë e Kosovës. Pikërisht konflikti mbi statusin e Kosovës, së bashku me represionin dhe katastrofën humanitare të vitit 1999, çoi në ndërhyrjen e NATO-s. Prandaj, sot pyetja që shtrohet në Prishtinë është: nëse një pjesë e madhe e botës e ka njohur Kosovën dhe vetë Perëndimi ndërhyri ushtarakisht në vitin 1999, pse Selia e Shenjtë vazhdon të mbajë një qëndrim të rezervuar?”
5 arsyet konkrete pse Vatikani ende nuk e njeh Kosovën dhe çfarë do të duhej të ndodhte që Papa të merrte vendimin për njohje
1. Vatikani nuk dëshiron ta mbyllë derën e dialogut Kosovë–Serbi.
Që në vitin 2008, Selia e Shenjtë tha se do ta ndiqte zhvillimin e Kosovës dhe do të merrte parasysh qëndrimin e komunitetit ndërkombëtar, pa ndryshuar qëndrimin e saj juridik mbi statusin. Edhe në vitet e fundit, linja e Vatikanit ka mbetur dialog, pajtim dhe stabilitet mes Serbisë dhe Kosovës, jo njohje e njëanshme e njërës palë.
2. Marrëdhëniet me Serbinë kanë rëndësi për Selinë e Shenjtë.
Vatikani e ka përshkruar publikisht lidhjen diplomatike me Serbinë si të rëndësishme dhe ka theksuar marrëdhëniet e mira me Beogradin. Benedikti XVI, për shembull, në vitin 2008 foli për rëndësinë e marrëdhënieve me Serbinë dhe njëkohësisht për përparimin në marrëdhëniet me Kishën Ortodokse Serbe. Kjo nuk provon se Serbia “dikton” politikën e Vatikanit, por tregon se marrëdhënia është një faktor real diplomatik.
3. Kisha Ortodokse Serbe është një faktor ekumenik, jo thjesht politik.
Vatikani ka interes të madh në marrëdhëniet katoliko–ortodokse. Vetë Benedikti XVI e përmendi posaçërisht Kishën Ortodokse Serbe dhe dialogun teologjik katoliko-ortodoks. Prandaj, njohja e Kosovës do të kishte pasoja edhe në këtë marrëdhënie. Por do të ishte spekulim të thuhej se “Vatikani ka frikë nga Kisha Serbe”.
4. Selia e Shenjtë është tradicionalisht shumë e kujdesshme me konfliktet territoriale.
Kjo shihet qartë në dokumentet e saj: ajo thekson dialogun, pajtimin, respektimin e të drejtave të komuniteteve dhe zgjidhjet paqësore. Në vitin 2007, për shembull, Selia e Shenjtë tha se Kosova ishte një çështje që kërkonte dialog dhe bashkëpunim dhe se nuk dëshironte të hynte në çështje strikt politike. Kjo shpjegon pse njohja e Kosovës nuk është thjesht një çështje fetare.
5. Madhësia ose feja e popullsisë së Kosovës nuk janë shpjegim bindës.
Kjo është shumë e rëndësishme për diskutimin tonë të mëparshëm. Selia e Shenjtë ka marrëdhënie diplomatike me 184 shtete dhe ka marrëdhënie me shumë vende me shumicë myslimane.