Shkruan: Nefail MALIQI
1. Serbia mund ta përdorë si argument diplomatik
Beogradi mund ta paraqesë vendimin si dëshmi se edhe pjesëtarë të lartë të UÇK-së janë dënuar për krime të kryera gjatë luftës. Kjo tashmë është duke ndodhur në diskursin serb. Mediat serbe e kanë trajtuar vendimin si konfirmim të narrativës së tyre për krimet e UÇK-së.
Kjo mund të përdoret në: takimet me shtetet që nuk e njohin Kosovën; fushatat diplomatike kundër anëtarësimit të Kosovës në organizata ndërkombëtare; dialogun Beograd–Prishtinë; debatet në OKB dhe në institucione evropiane.
2. Por vendimi nuk thotë se Kosova është përgjegjëse për këto krime
Ky është një dallim shumë i rëndësishëm.
Gjykimi është ndaj individëve të akuzuar, jo ndaj Republikës së Kosovës si shtet dhe as ndaj të gjithë shqiptarëve apo të gjithë UÇK-së.
Reuters raportoi se gjykata dënoi Thaçin për krime të caktuara, ndërsa hodhi poshtë gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit për mungesë të provave të mjaftueshme. Thaçi dhe të pandehurit kanë mohuar akuzat dhe pritet të apelojnë.
Prandaj, në aspektin juridik, nuk mund të nxirret përfundimi:
“Gjykata dënoi UÇK-në, prandaj Kosova nuk është shtet legjitim.”
Ky do të ishte një përfundim që aktgjykimi nuk e përmban.
3. A mund ta dëmtojë imazhin ndërkombëtar të Kosovës?
Mund të ketë ndikim në imazh, sidomos në opinionin publik dhe në diskursin diplomatik, sepse bëhet fjalë për katër figura shumë të njohura të historisë politike të Kosovës.
Por duhet parë edhe ana tjetër: reagimet ndërkombëtare nuk e kanë interpretuar aktgjykimin si mohim të shtetësisë së Kosovës.
Për shembull, Mbretëria e Bashkuar pas vendimit bëri thirrje për qetësi dhe rikonfirmoi mbështetjen për drejtësinë dhe stabilitetin rajonal.
Edhe Gjermania, sipas reagimit të ambasadorit të saj në Kosovë, ka theksuar se aktgjykimi nuk e shfajëson palën jugosllave/serbe për krimet e kryera gjatë luftës.
Kjo është shumë domethënëse: një aktgjykim kundër individëve të UÇK-së nuk e ndryshon automatikisht vlerësimin ndërkombëtar për luftën e Kosovës në tërësi.
4. A mund ta përdorë Serbia për të goditur pavarësinë?
Politikisht, po. Juridikisht, jo në mënyrë automatike.
Serbia mund të thotë:
“Shikoni, edhe udhëheqës të UÇK-së janë dënuar për krime; kjo duhet të rishikojë mënyrën se si e trajtoni Kosovën.”
Por kjo është argument politik, jo pasojë juridike e aktgjykimit.
Pavarësia e Kosovës lidhet me një histori shumë më të gjerë juridike dhe politike, përfshirë ndërhyrjen ndërkombëtare të vitit 1999, administrimin ndërkombëtar dhe procesin që çoi në shpalljen e pavarësisë më 2008. Aktgjykimi i sotëm nuk është vendim për statusin e Kosovës.
5. Rreziku më i madh mund të jetë tjetër
Në këndvështrimin tim analitik, pika më e ndjeshme është përdorimi i brendshëm i vendimit.
Nëse pas aktgjykimit: ka përplasje në rrugë; sulmohen policia ose institucionet; shqiptarët përplasen mes vete; përdoret gjuhë hakmarrëse; mediat nxisin tensione; atëherë Serbia mund të përdorë pamjet e destabilizimit për të argumentuar se Kosova është politikisht e paqëndrueshme.
Kjo është pikërisht arsyeja pse reagimi institucional dhe i shoqërisë duhet të jetë i matur. Edhe Mbretëria e Bashkuar, menjëherë pas aktgjykimit, bëri thirrje për qetësi.
6. A mund ta çojë kjo Kosovën drejt “pavarësisë së plotë” dhe sovranitetit?
Aktgjykimi vetë nuk e çon Kosovën as drejt pavarësisë dhe as drejt humbjes së sovranitetit.
Por mund të krijojë një paradoks politik: nëse institucionet e Kosovës reagojnë në mënyrë të qetë, respektojnë procedurat e apelit dhe vazhdojnë funksionimin normal, atëherë mund të theksohet se drejtësia për individët dhe statusi i shtetit janë dy çështje të ndryshme.
Nëse, përkundrazi, vendimi shndërrohet në krizë të brendshme, dhunë ose konflikt politik, atëherë Serbia do të ketë më shumë material për ta përdorur në diplomacinë e saj.
Pra, sfida kryesore për Prishtinën tani nuk është vetëm vetë aktgjykimi, por mënyra se si Kosova reagon ndaj tij.
Dhe një element shumë i rëndësishëm: ky është aktgjykim i shkallës së parë dhe mbrojtja ka njoftuar se do ta apelojë.