Rezultati i PISA-s nuk duhet të shndërrohet në një betejë të zakonshme partiake. Albin Kurti nuk është mësues, nuk ka hyrë në klasë për t’u mësuar fëmijëve matematikë, lexim apo shkencë. Por kryeministri dhe qeveria e tij kanë përgjegjësi politike për politikat arsimore të kohës së tyre. Ndërsa përgjegjësia për gjendjen e sotme të sistemit është shumë më e gjerë dhe shtrihet ndër vite.
Rezultatet e PISA 2025, të publikuara nga OECD më 8 shtator 2026, janë një kambanë alarmi për Kosovën.
OECD raporton se rezultatet e Kosovës në vitin 2025 janë më të ulëta se në vitin 2018 në të tri fushat: matematikë, lexim dhe shkencë.
Në shkencë, për shembull, Kosova ka marrë 357 pikë, ndërsa mesatarja e OECD-së është 482. OECD raporton gjithashtu se 78.6% e nxënësve kosovarë janë nën nivelin bazë të aftësisë në shkencë, ndërsa vetëm një pjesë jashtëzakonisht e vogël arrin nivelet më të larta.
Kjo nuk është thjesht një shifër.
Kjo është fotografia e një sistemi.
Por a mund t’ia lëmë fajin vetëm qeverisë Kurti?
Jo.
Dhe kjo duhet thënë pa asnjë ngurrim.
Albin Kurti nuk është mësues.
Ai nuk i ka zhvilluar mësimet në klasat e Kosovës gjatë 10, 15 apo 20 viteve të fundit.
Nxënësit që sot janë 15-vjeçarë kanë kaluar nëpër një sistem arsimor të ndërtuar dhe administruar nga shumë qeveri, shumë ministra, shumë komuna, shumë drejtorë shkollash dhe shumë universitete.
Prandaj, është shumë e lehtë të thuhet:
“Fajin e ka Kurti.”
Por kjo nuk e zgjidh problemin.
Pyetja duhet të jetë shumë më e thellë:
Çfarë ka ndodhur me arsimin e Kosovës gjatë 20 viteve të fundit?
A duhet të kontrollohen diplomat e mësimdhënësve?
Po. Por me një kusht: të kontrollohen të gjithë dhe me të njëjtin standard, jo në bazë partiake.
Nëse kemi dyshime për diploma të falsifikuara, diploma të marra në programe të palicencuara, universitete apo programe të paakredituara, atëherë shteti ka detyrim t’i verifikojë.
Dhe këtu nuk po flasim vetëm teorikisht.
Një hulumtim i KALLXO.com i publikuar në korrik 2026 raportoi për dy mësuese në Pejë që kishin punuar për më shumë se 15 vjet, ndërsa sipas hulumtimit ato kishin diplomuar në programe të palicencuara dhe të paakredituara. Rasti ngre pikërisht pyetjen se si është e mundur që një problem i tillë të mos jetë identifikuar për kaq gjatë.
Dhe pikërisht këtu fillon pyetja serioze:
Nëse një diplomë është e kontestuar, kush e kontrolloi?
Kush e pranoi?
Kush e njohu?
Kush e lejoi personin të konkurronte?
Kush e punësoi?
Kush e lejoi të qëndronte në sistem për vite?
Dhe, mbi të gjitha:
Sa raste të tjera ekzistojnë?
Nuk po themi se çdo mësues me diplomë të dyshimtë është i korruptuar.
Jo.
Po kërkojmë verifikim.
Sepse një shtet serioz nuk funksionon mbi dyshime. Funksionon mbi dokumente, prova, auditime dhe përgjegjësi.
PISA nuk thotë se mësuesit kanë diploma false
Këtu duhet të jemi të saktë.
PISA teston nxënësit 15-vjeçarë dhe mat njohuritë, aftësitë dhe mënyrën se si ata i përdorin ato në situata të ndryshme. OECD thekson se PISA nuk është thjesht një test i memorimit të materialit shkollor.
Prandaj do të ishte gabim të thuhej:
“PISA tregoi se mësuesit kanë diploma false.”
Jo. Nuk e tregon këtë.
Por PISA mund të na shtyjë të bëjmë pyetje shumë më të mëdha për sistemin.
Nëse për vite të tëra kemi rezultate të dobëta, atëherë duhet të kontrollojmë të gjithë zinxhirin:
universiteti → diploma → licencimi → punësimi → trajnimi → mësimdhënia → rezultatet e nxënësve.
Nëse diku në këtë zinxhir ka korrupsion, nepotizëm, diploma të pavlefshme apo punësime politike, ai problem duhet të zbulohet.
20 vjet duhet të jenë objekt i një auditimi
Kosova ka kaluar një periudhë të gjatë të ndërtimit të institucioneve pas luftës.
Janë krijuar universitete.
Janë hapur programe studimi.
Janë dhënë mijëra diploma.
Janë punësuar mijëra mësimdhënës.
Janë zhvilluar qindra konkurse.
Janë akredituar programe.
Janë bërë nostrifikime dhe verifikime.
Por kush e kontrollon sot të gjithë këtë histori?
Do të ishte e arsyeshme të krijohej një mekanizëm profesional dhe i pavarur për auditimin e: diplomave të mësimdhënësve; akreditimit të programeve ku janë diplomuar; licencave të institucioneve arsimore; mënyrës së punësimit; konkurseve komunale; përputhjes së diplomës me vendin e punës; trajnimeve dhe licencimeve profesionale; rasteve të dyshuara për falsifikim ose korrupsion.
Jo për të ndëshkuar mësuesit.
Por për ta pastruar sistemin.
Sepse fëmijët nuk mund të paguajnë çmimin e sistemit
Kjo është pjesa më e dhimbshme.
Një nxënës nuk ka zgjedhur se kush do të jetë mësuesi i tij.
Nuk ka zgjedhur universitetin ku ka diplomuar mësuesi.
Nuk ka zgjedhur komunën që e ka bërë konkursin.
Nuk ka zgjedhur ministrinë që ka miratuar politikat.
Dhe nuk ka zgjedhur qeverinë që ka qenë në pushtet.
Ai thjesht hyn në klasë.
Dhe pret të mësojë.
Prandaj nuk është e drejtë t’u thuhet fëmijëve se ata janë problemi.
Problemi duhet kërkuar te sistemi.
Mos e ktheni PISA-n në luftë Kurti–opozitë
Nëse opozita e përdor PISA-n vetëm për të sulmuar Kurtin, nuk po bën analizë.
Nëse pushteti e përdor të kaluarën për t’u shmangur përgjegjësive të sotme, as ai nuk po bën analizë.
Të dyja janë mënyra për t’i ikur problemit.
Sepse arsimi nuk është pronë e asnjë partie.
Fëmijët e Kosovës nuk votojnë për VV-në, PDK-në, LDK-në apo AAK-në kur hyjnë në klasë.
Ata kanë nevojë për një mësues të mirë.
Kanë nevojë për libra.
Kanë nevojë për laboratorë.
Kanë nevojë për shkolla funksionale.
Kanë nevojë për teknologji.
Kanë nevojë për prindër të mbështetur.
Dhe mbi të gjitha, kanë nevojë për një sistem ku merita vlen më shumë se lidhja politike.
Tani duhet të ndryshojë pyetja
Mos të pyesim vetëm:
“Kush e ka fajin për PISA-n?”
Të pyesim:
Si kemi ardhur deri këtu?
Kush i ka trajnuar këta mësues?
Kush ua ka njohur diplomat?
Kush i ka punësuar?
Sa prej diplomave janë verifikuar?
Sa programe kanë qenë të akredituara?
Sa konkurse kanë qenë transparente?
Sa raste të dyshuara për falsifikim ose korrupsion janë hetuar?
Dhe pyetja më e rëndësishme:
A kemi pasur një sistem arsimor që e ka vendosur gjithmonë nxënësin në qendër – apo një sistem ku për shumë vite kanë pasur rëndësi edhe politika, klientelizmi dhe interesat e tjera?
Nëse përgjigjja është e dyta, atëherë PISA nuk është problemi. PISA është alarmi.
OECD tregon se në Kosovë 73.8% e nxënësve janë performues të dobët në të tri fushat kryesore të PISA-s 2025, një përqindje ndër më të lartat mes pjesëmarrësve.
Kjo duhet të shqetësojë çdo qeveri, çdo deputet, çdo komunë, çdo universitet dhe çdo prind.
Albin Kurti nuk është mësues. Por qeveria e sotme duhet të jetë pjesë e zgjidhjes. Ndërsa qeveritë e kaluara nuk mund të fshihen nga përgjegjësia historike.
PISA na dha rezultatin. Tani shteti duhet të gjejë shkaqet.
Dhe nëse ka diploma false, diploma të blera, programe të palicencuara apo punësime të korruptuara, le të dalin në dritë – me prova, me emra kur ka prova dhe me përgjegjësi ligjore.
Jo gjueti shtrigash. Jo propagandë partiake.
Auditim. Hetim. Meritokraci. Reformë.
Sepse nuk mund ta ndërtojmë Kosovën e së ardhmes me një sistem arsimor që nuk arrin t’u japë fëmijëve të sotëm njohuritë që u duhen për të ardhmen.