Singen, 8 gusht -Në qender te qytetit Singen te Gjermanise u vu një bllok guri që dikur kalonte pothuajse pa u vënë re, sot është kthyer në një vepër arti që të fton të ndalesh. „Loti i Gurit“, krijuar nga artisti i njohur shqiptar Mal Myrtaj, nuk flet vetëm për gëzimin. Ai mbart edhe dhimbjen, mallin dhe historinë e një brezi migrantësh, shkruan gazeta zvicerane ne shqip LeCanton27.ch
Mal Myrtaj: Jeta si fletat e dushkut, era te hedh aty ku se pret: Nga Peja në Presheve, nga Presheva ne Singen me gjithe gurin, lotin dhe mallin per atdheun
Ky gur nuk është më thjesht gur, qe forma e tij ka ndryshuar, por bashkë me të ka marrë formë edhe një historie te njerzhimit, që u larguan padashje nga vendlindja, mbërritën në Gjermani me ëndrra dhe sakrifica dhe ndërtuan një jetë të re, pa e harruar kurrë vendin nga kishin ardhur.
Artisti Mal Myrtaj e ka shndërruar këtë bllok guri në skulpturën „Loti i Gurit“, një vepër që tashmë është pjesë e hapësirës publike të Singenit, per te cilin skulpture, evenment klutrur shkruajten edhe media gjermane.
Në ceremoninë e përurimit, Pastorja Andrea Fink-Fauser tregoi se si lindi ideja e veprës. Guri ishte aty, përpara kishës, pothuajse i padukshëm për kalimtarët. Por artisti pa në të diçka tjetër.
„Ai ndjeu impulsin për të krijuar diçka nga ky gur dhe ne u emocionuam“, tha Fink-Fauser gjatë zbulimit të skulpturës.
Mal Myrtaj është pikërisht skulptori nga Kosova që ka qenë profesor në Preshevë dhe ka vazhduar veprimtarinë artistike në Gjermani. « Jeta si fletet e dushkut, era te hedh aty ku e meriton e ku se meriton: Nga Peja në Presheve, nga Presheva ne Singen me gjithe gurin dhe lotin.. » thote per gazeten zvicerane prof.Mal Myrtaj
Një gur për një brez: Po për çfarë loton ky gur i rned i kurbetit te shqiptarfeve? Një lot gëzimi apo një lot dhimbjeje?
Pikërisht kjo mbetet e hapur për interpretim. Sepse lotët nuk kanë gjithmonë vetëm një kuptim. Ata mund të jenë shenjë e humbjes, mallit, gëzimit apo dhembshurisë për dikë tjetër.
Për Pastorën Fink-Fauser, kjo ide lidhet edhe me një mesazh të rëndësishëm të krishterimit: të mos bëhemi indiferentë ndaj dhimbjes së tjetrit.
„T’u japësh hapësirë dhembshurisë për të tjerët, të mos mpihesh dhe të mos izolosh veten, është gjithashtu në zemër të mesazhit të krishterë“, shpjegoi ajo.
Edhe Pastori Kevin Hosmann e kishte përfshirë simbolikën e lotëve në predikimin e tij. Mesazhi ishte i thjeshtë, por i fortë: „Ata që janë të aftë të qajnë, zemrat e tyre nuk janë prej guri.“
Përtej interpretimit fetar dhe artistik, „Loti i Gurit“ mbart edhe një histori tjetër: atë të migrantëve.
Në fjalën e tij, Mal Myrtaj e lidhi veprën me brezin e migrantëve që erdhën në Gjermani me ëndrra, sakrifica dhe shumë punë. Përballë vështirësive, ata duhej të ishin të fortë – të fortë si guri. Por pas kësaj force fshihej malli për familjen, gjuhën dhe vendlindjen.
Kështu, skulptura bëhet më shumë se një objekt artistik. Ajo kthehet në një dëshmi të pranisë dhe kontributit të migrantëve në jetën e qytetit.
Migracioni nuk shihet këtu vetëm përmes punës dhe kontributit ekonomik. Ai shfaqet edhe përmes kulturës dhe artit, përmes historive personale që me kalimin e viteve bëhen pjesë e historisë së qytetit.
Për Myrtajn, vendosja e skulpturës në oborrin e Kishës Luterane është pikërisht një moment i tillë.
„Loti i Gurit“ që bashkoi dy komunitete
Ceremonia e përurimit mblodhi miq gjermanë dhe bashkatdhetarë shqiptarë nga troje të ndryshme. Mes të pranishmëve ishte edhe kryetari i Bashkisë së Singenit, Bernd Häusler, i cili mori pjesë në këtë ngjarje dhe shprehu mbështetjen për veprën.
Një falënderim i veçantë iu drejtua edhe Kazim Aydogdu-t, për përkushtimin dhe kontributin e tij në realizimin e skulpturës, ka thne për gazeten zviceraned LeCanton27.ch prof. Mal Myrta i cli disa vite shebreu edhe ne Presheve si profesor i artit ne QA « Skenderbu »
Por për artistin, momenti kishte edhe një dimension shumë personal. Pranë tij ishin vajzat e tij, Dafina dhe Flaka, të cilat kishin ardhur nga Kosova për të qenë pjesë e këtij momenti.
Në atë ditë, mes gurit, kishës dhe njerëzve të mbledhur përreth, u takuan disa histori: historia e një artisti, historia e një familjeje, historia e migrantëve dhe historia e një qyteti që po e përfshin këtë kontribut në hapësirën e tij publike.
„Loti i Gurit“ nuk jep një përgjigje të vetme. Ai nuk tregon nëse loti është i gëzimit apo i dhimbjes. Ndoshta pikërisht kjo është forca e tij. Sepse çdo njeri që ndalet përpara tij mund të shohë diçka tjetër.
Dikush mund të shohë një lot për një vendlindje të largët. Dikush tjetër mund të shohë lotin e një prindi, të një emigranti apo të një njeriu që ka humbur diçka të dashur. E dikush mund të shohë thjesht gëzimin e një ëndrre që, pas shumë vitesh, është bërë realitet.
Një gur që dikur qëndronte në heshtje përpara kishës tashmë ka një zë.
Dhe ai zë flet për dhimbjen, mallin, forcën, kujtesën dhe atë që arti mund të bashkojë mes njerëzve.
DY FJLA PER SKULPTORIN TONE TE NJOHUR TASHME NE EVROPE AKADEMIK MAL MYRTAJ
Mal Myrtaj është skulptor i njohur ne travt shqiptaare tashme edhe jashte ne evope. Arstiti eshte akademik shqiptar nga Peja, Kosovë.
Ka studiuar skulpturë në Akademinë e Arteve Figurative në Prishtinë, në klasën e prof. Agim Çavdarbashës, dhe është diplomuar në vitin 1978.
Ka punuar si profesor i artit në gjimnazin e Preshevës nga 1978 deri më 1982 (ne QAMO « Skednerbeu ») më pas ka dhënë mësim skulpturë dhe didaktikë në shkollën e artit në Pejë.
Më vonë u vendos në Gjermani, në Singen, ku ka jetuar dhe krijuar për shumë vite si skulptor dhe gurgdhendës. Ka realizuar shumë vepra në bronz dhe gur, ndër to edhe bustin e Nënë Terezës, i vendosur në Singen.
Në vitin 2024 u botua edhe një monografi për veprën e tij artistike.
Hfavicons
Pra, po — është pikërisht skulptori nga Kosova që ka qenë profesor në Preshevë dhe ka vazhduar veprimtarinë artistike në Gjermani.