Hagë, 26 tetor -Vrasje, zhdukje dhe hetime të pazbardhura në Kosovë dhe Luginën e Preshevës ngrenë pikëpyetje për përgjegjësinë e institucioneve serbe. A do të hetohen edhe lidhjet e mundshme me nivelet e larta të pushtetit, përfshirë Aleksandar Vučićin?, shrkuan redakroti investigativ nderkombetar ne gazeten zvicerane ne shqip LeCanton27.ch
Autoret e pazbuluar të vrasjes së deputetit shqiptar Isuf Azizi, zhdukja e biznesmenit Nebi Neza Nuhiut dhe vrasja e te miturti Dashnim Hajrullahu (16)
Dekada pas luftës në Kosovë, disa raste të rënda vazhdojnë të kërkojnë përgjigje. Vrasja e gjashtë të rinjve serbë në kafenenë “Panda” në Pejë, ekzekutimi i tre vëllezërve Bytyqi në Serbi, vrasja e deputeti shqiptar Isuf Azizi, zhdukja e Nebi Neza Nuhiut dhe vrasja e 16-vjeçarit Dashnim Hajrullahu në zonën kufitare janë ndër çështjet që ngrenë pikëpyetje për drejtësinë dhe përgjegjësinë institucionale.
Në rastin “Panda”, Aleksandar Vučić deklaroi në vitin 2013 se nuk kishte prova që shqiptarët e Kosovës e kishin kryer krimin, duke shtuar se e vërteta duhej të zbardhej. Deklaratat e tij kanë nxitur kërkesa që ai të merret në pyetje për informacionet që mund të ketë pasur. Megjithatë, përgjegjësia për këtë krim nuk është përcaktuar përfundimisht nga një vendim gjyqësor.
Një tjetër çështje e rëndë është vrasja e vëllezërve shqiptaro-amerikanë Agron, Ylli dhe Mehmet Bytyqi, trupat e të cilëve u gjetën në Petrovo Selo, në Serbi, më 1999. Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar vazhdimisht përgjegjësi për këtë krim dhe kanë ndërmarrë masa ndaj ish-zyrtarit serb Goran Radosavljević, duke iu referuar informacionit për përfshirjen e tij në shkelje të rënda të të drejtave të njeriut.
Edhe në Luginën e Preshevës, vrasja e Isuf Azizit më 2009, zhdukja e Nebi Neza Nuhiut më 2000 dhe vrasja e të riut Dashnim Hajrullahu më 2005 kanë lënë pyetje të hapura për familjet dhe opinionin publik. Në këto raste, është thelbësore të përcaktohet se çfarë kanë zbuluar hetimet dhe nëse përgjegjësit janë sjellë para drejtësisë.
Ndërkohë, sulmi i armatosur në Banjskë, më 24 shtator 2023, ku u vra polici i Kosovës Afrim Bunjaku, riktheu në vëmendje çështjen e lidhjeve të mundshme ndërmjet grupeve të armatosura dhe strukturave në Serbi. Milan Radoičić pranoi se kishte organizuar dhe drejtuar grupin sulmues, ndërsa çdo përgjegjësi e mundshme e zyrtarëve të tjerë duhet të mbështetet në prova konkrete.
A mund të hetohet Vučići në Hagë?
Fakti që Vučić ka mbajtur poste të larta politike në Serbi nuk mjafton për ta bërë penalisht përgjegjës për krimet e përmendura. Për një ndjekje penale do të nevojiteshin prova që e lidhin personalisht me urdhërimin, organizimin, ndihmën ose mbulimin e veprave kriminale.
Një ndryshim politik në Beograd mund të krijojë mundësi për shqyrtimin e arkivave, dokumenteve dhe dëshmive, por nuk garanton automatikisht hapjen e çështjeve apo dërgimin e dikujt në Hagë. Duhet të përcaktohet edhe gjykata kompetente dhe juridiksioni i saj.
Familjet e viktimave kanë të drejtë të kërkojnë të vërtetën dhe drejtësi, pavarësisht përkatësisë etnike të viktimave apo pozitës së personave të dyshuar. Zbardhja e këtyre rasteve kërkon hetime të pavarura, transparencë institucionale dhe ndjekjen penale të kujtdo për të cilin sigurohen prova të mjaftueshme.