Bernë, 4 shtator -Kosova ka nënshkruar Marrëveshje për Tregti të Lirë me shtetet e Asociacionit Evropian për Tregti të Lirë (EFTA), ku bëjnë pjesë Islanda, Lihtenshtajni, Norvegjia dhe Zvicra në janar të vitit të kaluar, ku mori pjese edhe presidenti zvicerane Guy Parmelin. Marrëveshja EFTA–Kosovë u nënshkrua më 22 janar 2025 në Davos, në prani të Albin Kurtit dhe ministres Rozeta Hajdarit, njofton gazeta zvicerane ne shqip LeCanton27.ch
Në ceremoninë e nënshkrimit në Davos të Zvicrës, anëtarët e EFTA-s dhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, patën theksuar se kjo marrëveshje do të sjellë përfitime të dyanshme.
Marrëveshja e Tregtisë së Lirë ndërmjet EFTA-s, që përfshin Zvicrën, Islandën, Lihtenshtajnin, Norvegjinë dhe Kosovës do të hyjë në fuqi më 1 tetor 2026.
Kjo tashmë është bërë e ditur ditë më parë, nga Ambasada e Zvicrës në Kosovë, pasi Këshilli Federal i Zvicrës miratoi ndryshimet e nevojshme për zbatimin e marrëveshjes, duke shënuar një hap të rëndësishëm drejt thellimit të marrëdhënieve tregtare dhe krijimit të mundësive të reja për bizneset.
Marrëveshja e Tregtisë së Lirë ndërmjet Kosovës dhe shteteve antëtare të EFTA-s shënon një hap të rëndësishëm në zgjerimin e marrëdhënieve tregtare dhe ekonomike të Kosovës me tregjet evropiane, konkretisht marrëveshja synon të lehtësojë tregtinë dhe të forcojë bashkëpunimin ekonomik ndërmjet Kosovës dhe vendeve anëtare të EFTA-s.
Kjo marrëveshje është mjaft e rëndësishme për Kosovën, sidomos për raportet ekonomike me Zvicrën dhe diasporën kosovare. Por ka një saktësim të rëndësishëm: EFTA ka katër shtete anëtare – Zvicrën, Norvegjinë, Islandën dhe Lihtenshtajnin; jo pesë.
Çfarë është marrëveshja EFTA–Kosovë?
Marrëveshja e Tregtisë së Lirë u negociua dhe u përfundua më 26 shtator 2024, ndërsa u nënshkrua më 22 janar 2025 në Davos, gjatë Forumit Ekonomik Botëror.
Sipas njoftimit zyrtar të autoriteteve zvicerane, marrëveshja do të hyjë në fuqi më 1 tetor 2026. Ajo synon të krijojë kushte më të mira për tregtinë e mallrave dhe shërbimeve ndërmjet Kosovës dhe katër vendeve të EFTA-s.
Çfarë do të fitojë Kosova?
1. Më pak dogana për eksportet
Ky është një nga përfitimet kryesore. Produktet kosovare që eksportohen në tregjet e EFTA-s do të kenë qasje më të favorshme doganore, sipas kategorive dhe periudhave kalimtare të përcaktuara në marrëveshje.
Për Kosovën kjo është veçanërisht interesante sepse tregjet e Zvicrës dhe Norvegjisë kanë fuqi të lartë blerëse.
2. Mundësi më të mëdha për bizneset kosovare
Një kompani nga Kosova që prodhon, për shembull: produkte ushqimore, tekstile, mobilie, produkte metalike, produkte të përpunuara, produkte bujqësore, mund të ketë më shumë mundësi të shesë në Zvicër, Norvegji, Islandë dhe Lihtenshtajn.
Por marrëveshja nuk do të thotë automatikisht se çdo produkt do të hyjë pa doganë që nga dita e parë. Për disa produkte ekzistojnë periudha kalimtare dhe rregulla specifike.
Pse është veçanërisht e rëndësishme për Zvicrën? Këtu ka një aspekt shumë interesant.
Sipas qeverisë zvicerane, vëllimi i tregtisë së mallrave ndërmjet Zvicrës dhe Kosovës ishte rreth 175 milionë franga në vitin 2025. Autoritetet zvicerane presin potencial për rritje të mëtejshme.
Marrëveshja parashikon që eksportet aktuale zvicerane drejt Kosovës në tërësi do të përfitojnë nga heqja e tarifave doganore, në disa raste pas periudhave kalimtare.
Pra, efekti është i dyanshëm:
Kosovë – EFTA më shumë mundësi për eksportuesit kosovarë
EFTA – Kosovë produkte zvicerane, norvegjeze, islandeze e të Lihtenshtajnit mund të kenë qasje më të favorshme në tregun kosovar.
Marrëveshja nuk është vetëm për mallrat. Ajo përfshin edhe tregtinë e shërbimeve, si dhe fusha të tjera të bashkëpunimit ekonomik. Dokumenti i marrëveshjes përfshin dispozita për tregtinë e mallrave, shërbimet dhe çështje të tjera ekonomike.
Kjo mund të jetë e rëndësishme për Kosovën sepse ekonomia kosovare ka një sektor në rritje të:
IT-së dhe teknologjisë, shërbimeve profesionale, outsourcing-ut, konsulencës, dizajnit, shërbimeve kreative. Një aspekt shumë i rëndësishëm për diasporën
Këtu do të shihja një potencial të madh.
Zvicra ka një komunitet shumë të madh kosovar dhe lidhje të forta ekonomike me Kosovën. Një marrëveshje e tillë mund të nxisë jo vetëm eksportet, por edhe investimet.
P.sh., një biznesmen kosovar në Zvicër mund të ketë më shumë interes të krijojë një kompani ose linjë prodhimi në Kosovë dhe pastaj të përdorë Kosovën si bazë për të eksportuar produkte drejt tregjeve të tjera.
Pra, diaspora mund të luajë rolin e urës ekonomike mes Kosovës dhe Zvicrës.
Marrëveshja nuk garanton automatikisht sukses.
Kompanitë kosovare duhet të plotësojnë rregullat e origjinës, standardet teknike, kërkesat sanitare dhe fitosanitare, cilësinë dhe dokumentacionin që kërkojnë tregjet e EFTA-s.
Me fjalë të tjera: Heqja e doganës nuk është e njëjtë me heqjen e të gjitha barrierave për eksport.
Një produkt kosovar mund të ketë tarifë zero, por përsëri duhet të plotësojë standardet e tregut zviceran apo norvegjez.
Një moment historik për marrëdhëniet Kosovë–Zvicër
Mendoj se kjo marrëveshje mund të shihet edhe politikisht si një hap tjetër në integrimin ekonomik të Kosovës me Evropën Perëndimore.
Kosova tashmë ka marrëdhënie tregtare me BE-në dhe është pjesë e CEFTA-s; marrëveshja me EFTA-n i shton një kanal të ri ekonomik, duke e lidhur Kosovën drejtpërdrejt me katër ekonomi relativisht të pasura evropiane.
Dhe fakti që marrëveshja u nënshkrua në Davos, në Zvicër, është simbolikisht interesant për marrëdhëniet Kosovë–Zvicër.
1 tetori 2026, pra, nuk është thjesht një ndryshim teknik doganor. Mund të jetë një mundësi për Kosovën që të rrisë eksportet, të tërheqë investime dhe të shfrytëzojë më mirë lidhjet e saj ekonomike me diasporën, veçanërisht në Zvicër.
Nëse dëshironi, mund t’ju bëj edhe një analizë shumë më të thellë për një artikull gazetaresk, me titull, hyrje, shifra, çfarë konkretisht mund të eksportojë Kosova në Zvicër, cilat industri kosovare mund të përfitojnë më shumë dhe çfarë do të thotë marrëveshja për bizneset dhe diasporën shqiptare në Zvicër.
Por, çfarë është EFTA, cilat shtete bëjnë pjesë në të dhe cili është roli i saj?
EFTA ((European Free Trade Association) ose Shoqata Evropiane e Tregtisë së Lirë është një organizatë ekonomike evropiane, që është themeluar me qëllim të nxitjes së tregtisë së lirë dhe bashkëpunimit ekonomik ndërmjet vendeve anëtare.
Ajo është themeluar në vitin 1960, nga shtatë shtete anëtare të asaj kohe, me qëllim promovimin e tregtisë së lirë dhe integrimit ekonomik ndërmjet vendeve anëtare. (Austria, Danimarka, Norvegjia, Portugalia, Suedia, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar – themeluan EFTA-n duke nënshkruar Konventën në Stokholm më 4 janar 1960)
Sot EFTA ka 4 shtete anëtare: Zvicrën, Norvegjinë, Islandën dhe Lihtenshtajnin. Mirëmban dhe zhvillon Konventën e EFTA-s, e cila rregullon marrëdhëniet ekonomike ndërmjet katër shteteve anëtare: Zvicrës, Norvegjisë, Islandës dhe Lihtenshtajnit.