Spanja dhe Portugalia kanë miratuar ligje që u lejojnë hebrenjve sefardikë, pasardhës të komuniteteve hebraike të Gadishullit Iberik, të kërkojnë shtetësi. Por cila është origjina e këtyre masave? Në shekujt 15 dhe 16, monarkët katolikë i detyruan hebrenjtë, myslimanët dhe romët të konvertoheshin në katolicizëm. Qindra mijëra njerëz u konvertuan me forcë; ata që refuzuan u torturuan ose u ekzekutuan publikisht, dhe mijëra të tjerë u internuan.
Les monarques catholiques ont contraint Juifs, musulmans et Roms à se convertir au catholicisme
L’Espagne et le Portugal ont adopté des lois permettant aux Juifs séfarades, descendants des communautés juives de la péninsule ibérique, de réclamer la nationalité. Mais quelle est l’origine de ces mesures ? Aux XVe et XVIe siècles, les monarques catholiques ont contraint Juifs, musulmans et Roms à se convertir au catholicisme. Des centaines de milliers de personnes ont été converties de force, celles qui ont refusé ont été torturées ou exécutées publiquement, et des milliers d’autres ont été exilées.
Kur ndodhi?
Kjo ndodhi kryesisht në fund të shekullit XV dhe në fillim të shekullit XVI.
Ngjarjet kryesore: 1492 – Me dekretin e njohur si Alhambra Decree, monarkët katolikë të Isabella I of Castile dhe Ferdinand II of Aragon urdhëruan dëbimin ose konvertimin e hebrenjve nga Spain.
1497 – Në Portugal, mbreti Manuel I of Portugal detyroi hebrenjtë dhe myslimanët të konvertoheshin në katolicizëm ose të largoheshin nga vendi.
Gjatë kësaj periudhe vepronte edhe Spanish Inquisition, që kontrollonte nëse të konvertuarit (të quajtur conversos ose moriscos) po praktikonin fshehurazi fenë e tyre të vjetër.
Pse ndodhi?
Arsyet kryesore ishin: Uniteti fetar. Monarkët donin që mbretëria të ishte plotësisht katolike pas përfundimit të luftës së Reconquista, kur territoret myslimane në Gadishullin Iberik u pushtuan nga mbretëritë e krishtera.
Kontroll politik dhe stabilitet. Sundimtarët mendonin se një fe e vetme do ta bënte shtetin më të qëndrueshëm dhe më të lehtë për t’u qeverisur.
Presioni shoqëror dhe paragjykimet fetare. Në atë kohë kishte anti-judaizëm dhe armiqësi ndaj myslimanëve, dhe disa të krishterë besonin se pakicat fetare ishin kërcënim.
Fuqizimi i shtetit dhe i kishës. Inkuizicioni ndihmonte në ruajtjen e ortodoksisë fetare dhe në forcimin e pushtetit të monarkëve.
Pasojat
Dhjetëra mijëra hebrenj u dëbuan nga Spanja në 1492. Shumë myslimanë dhe hebrenj u konvertuan me detyrim. Në shekujt vijues, edhe moriskët (myslimanët e konvertuar) u dëbuan nga Spanja (1609–1614).
Në përmbledhje: kjo politikë ndodhi rreth viteve 1492–1500, kryesisht për unitet fetar dhe kontroll politik në Spanjë dhe Portugali.
Migrimi i hebrenjve sefardikë pas dëbimit nga Spanja. Pas Alhambra Decree, shumë hebrenj të quajtur sefardikë (nga fjala hebraike Sefarad që do të thotë Spanjë) u detyruan të largoheshin nga Spain dhe më vonë edhe nga Portugal.
Ku u vendosën?
Shumica u shpërngulën në vende ku kishte më shumë tolerancë fetare, veçanërisht në Ottoman Empire. Qytetet kryesore ku u vendosën ishin: Thessaloniki (Greqi) – u bë një nga qendrat më të mëdha hebraike në botë për disa shekuj. Stanbuli, Izmir, Sarajeva, Sofia disa u vendosën edhe në Italy…
Sulltani osman Bayezid II madje i pranoi ata dhe thuhet se kritikoi Spanjën për dëbimin e tyre, sepse hebrenjtë sillnin aftësi në tregti, mjekësi dhe zanate.
Çfarë ndikimi patën? Hebrenjtë sefardikë patën një ndikim të madh në rajonet ku u vendosën:
1. Ekonomi dhe tregti
Ata u bënë tregtarë, bankierë dhe zejtarë të rëndësishëm në qytetet osmane.
2. Kulturë dhe gjuhë
Ata ruajtën një gjuhë të quajtur Ladino, një formë e spanjishtes së vjetër e përzier me hebraisht dhe gjuhë të tjera.
3. Arsimi dhe shtypi
Hapën shkolla, sinagoga dhe madje shtypshkronja të para hebraike në disa qytete të Ballkanit dhe Perandorisë Osmane.
Në Ballkan, komunitetet sefardike u bënë shumë të rëndësishme në qytete si: Sarajeva, Thessaloniki, Shkup. Ata jetuan aty për shekuj deri në ngjarjet tragjike të The Holocaust gjatë World War II. Pra, dëbimi nga Spanja në 1492 çoi në shpërndarjen e hebrenjve sefardikë në Mesdhe dhe Ballkan, ku ata krijuan komunitete të reja dhe ndikuan shumë në ekonomi dhe kulturë.