Kur flitet për Kosovën, vëmendja ndërkombëtare shpesh përqendrohet te serbët e veriut. Kur flitet për Serbinë, shqiptarët e Luginës së Preshevës rrallë zënë vendin që meritojnë. Pse kjo pabarazi në vëmendje?
Në hapësirën mediatike ndërkombëtare, mënyra se si trajtohen pakicat kombëtare në Ballkan ngre një pyetje të rëndësishme për barazinë, standardet demokratike dhe të drejtat e njeriut: a marrin të gjitha komunitetet të njëjtën vëmendje kur përballen me probleme të ngjashme?
Sa herë që në Kosovë zhvillohen zgjedhje, formohet një qeveri e re apo diskutohet situata politike në veri, mediat ndërkombëtare i kushtojnë vëmendje të konsiderueshme komunitetit serb, përfaqësimit të tij politik, sigurisë dhe marrëdhënieve me institucionet e Kosovës. Kjo vëmendje është e ligjshme dhe e nevojshme, sepse të drejtat e pakicave janë pjesë thelbësore e një shoqërie demokratike.
Por një pyetje tjetër mbetet shpesh pa përgjigje të mjaftueshme: ku janë këto media kur bëhet fjalë për shqiptarët e Luginës së Preshevës, në jug të Serbisë?
Harrojnë, injorojnë apo diskriminojnë? Mediat botërore dhe heshtja për shqiptarët e Luginës së Preshevës
A po përjetojnë shqiptarët e Luginës një formë të “spastrimit etniko-informativ” nga vëmendja ndërkombëtare?
Po vërehet një pabarazi shqetësuese në mënyrën se si mediat ndërkombëtare raportojnë për pakicat kombëtare në Ballkan. Kur flitet për zgjedhjet në Kosovë, për institucionet e saj apo për zhvillimet politike në veri, komuniteti serb përmendet vazhdimisht si një faktor me rëndësi politike dhe ndërkombëtare. Por kur vëmendja zhvendoset te zgjedhjet dhe zhvillimet politike në Serbi, shqiptarët e Luginës së Preshevës shpesh mbeten jashtë titujve kryesorë.
Pse zëri i një komuniteti dëgjohet kaq shumë, ndërsa zëri i një tjetri mezi dëgjohet?
A është kjo thjesht pasojë e prioriteteve editoriale, një formë e neglizhencës mediatike apo një standard i dyfishtë në trajtimin e shqiptarëve në Serbi?
Shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës nuk janë një komunitet që shfaqet vetëm në statistika. Ata kanë shqetësime konkrete lidhur me pasivizimin e adresave, dokumentet personale, arsimin në gjuhën shqipe, punësimin, përfaqësimin institucional dhe trajtimin e barabartë. Këto çështje janë ngritur nga përfaqësues shqiptarë dhe organizata të të drejtave të njeriut, por rrallë arrijnë të marrin vëmendjen e vazhdueshme të mediave më të mëdha ndërkombëtare.
Kur fitorja nuk bëhet lajm botëror
Edhe rezultatet politike të shqiptarëve të Luginës meritojnë vëmendje. Kur ata marrin pjesë në zgjedhje, organizohen politikisht dhe kërkojnë përfaqësim, kjo është pjesë e realitetit demokratik të Serbisë. Megjithatë, në raportimet ndërkombëtare për zhvillimet politike në këtë shtet, çështja shqiptare shpesh mbetet në periferi.
Nëse një komunitet përmendet vazhdimisht si faktor politik, ndërsa një tjetër pothuajse zhduket nga rrëfimi mediatik, atëherë është legjitime të kërkohet një shpjegim.
Nuk mjafton të thuhet se mediat raportojnë atë që konsiderojnë më të rëndësishme. Pikërisht këtu lind pyetja: kush e përcakton rëndësinë dhe pse problemet e disa komuniteteve konsiderohen çështje evropiane, ndërsa ato të shqiptarëve të Luginës trajtohen si çështje lokale?
Po sikur shqiptarët e Luginës të ishin të një feje tjetër? Psh Kristian – Ortodoks
Një pyetje edhe më e ndjeshme lidhet me identitetin fetar. A do të merrnin shqiptarët e Luginës më shumë vëmendje nga mediat perëndimore nëse do të ishin të krishterë ortodoksë dhe jo kryesisht myslimanë?
Kjo pyetje nuk mund të marrë përgjigje të prerë pa një analizë të krahasueshme të raportimeve mediatike. Por ajo prek një debat të rëndësishëm: a ndikojnë paragjykimet kulturore, perceptimet fetare apo stereotipat për Ballkanin në mënyrën se si përzgjidhen dhe trajtohen lajmet?
Nëse njëanshmëria e tillë do të dokumentohej, do të përbënte një arsye serioze për të shqyrtuar paragjykimet dhe diskriminimin në praktikat mediatike. Shqiptarët nuk duhet të kenë nevojë të ndryshojnë identitetin e tyre fetar apo kulturor për t’u dëgjuar dhe për t’u trajtuar si qytetarë me të drejta të barabarta.
Nga spastrimi etnik te “spastrimi etniko-informativ”?
Historia e shqiptarëve në Luginën e Preshevës dhe zhvillimet e pasluftës në Serbi duhet të trajtohen me kujdes, me dokumentim dhe me përgjegjësi. Në këtë kontekst, mund të shtrohet edhe një pyetje provokuese: a po ndodh një lloj “spastrimi etniko-informativ”, nëse një komunitet mbetet vazhdimisht jashtë vëmendjes së mediave ndërkombëtare?
Shprehja “spastrimi etniko-informativ” mund të përdoret si metaforë gazetareske për përjashtimin e përsëritur të një komuniteti nga rrëfimi publik. Megjithatë, ajo nuk është e barasvlershme me spastrimin etnik në kuptimin historik ose juridik dhe nuk duhet paraqitur si fakt i provuar pa dëshmi për një praktikë të qëllimshme e sistematike.
Por edhe pa e quajtur këtë fenomen spastrimi, pyetja mbetet e fortë: çfarë ndodh me një komunitet kur problemet, padrejtësitë e pretenduara dhe përpjekjet e tij politike nuk arrijnë të bëhen pjesë e debatit ndërkombëtar?
Mungesa e vëmendjes nuk është e njëjtë me dhunën apo dëbimin. Megjithatë, heshtja mediatike mund t’i bëjë problemet më pak të dukshme dhe t’ua vështirësojë komuniteteve kërkimin e mbështetjes dhe llogaridhënies.
Të njëjtat të drejta, të njëjtat standarde
Nuk kërkohet që mediat ndërkombëtare të heshtin për serbët në Kosovë. Përkundrazi, raportimi për të drejtat e tyre është i domosdoshëm. Por i njëjti parim duhet të vlejë edhe për shqiptarët në Serbi.
Nëse të drejtat e pakicave janë vlerë universale, ato nuk mund të varen nga kombësia, feja, vendndodhja apo interesi gjeopolitik. Ato duhet të mbrohen me të njëjtin seriozitet në Prishtinë, Mitrovicë, Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
Mediat ndërkombëtare kanë përgjegjësinë të mos mjaftohen vetëm me krizat që tërheqin vëmendjen e fuqive të mëdha, por të dëgjojnë edhe komunitetet që rrezikojnë të mbeten në hije.
Shqiptarët e Luginës së Preshevës nuk kërkojnë privilegje. Ata kërkojnë që realiteti i tyre të shihet, problemet e tyre të hetohen dhe të drejtat e tyre të trajtohen me të njëjtin standard si të drejtat e çdo komuniteti tjetër.
Në fund, pyetja nuk është vetëm nëse mediat botërore po i harrojnë shqiptarët e Luginës. Pyetja është nëse kjo mungesë e përsëritur e vëmendjes po krijon një pabarazi që duhet të vihet në diskutim publik.
Sepse një komunitet mund të jetë i pranishëm në hartë, por pothuajse i padukshëm në lajmet botërore.
Dhe pikërisht kjo padukshmëri meriton të hetohet, të dokumentohet dhe të sfidohet.