Më 27 shtator, qytetarët zviceranë do të votojnë në një referendum nëse parimi i « neutralitetit të përhershëm dhe të armatosur » duhet të përfshihet në mënyrë të qartë në kushtetutë, gjë që do ta ndalonte Bernën të vendoste sanksione ndaj shteteve ndërluftuese pa një vendim nga Kombet e Bashkuara dhe të bashkëpunonte me aleanca ushtarake si NATO, përveç në rast të një kërcënimi të menjëhershëm për vendin, shkruan gazeta zvicerane nes shqip LeCanton27.ch
Iniciativa « Ruaj Neutralitetin Zviceran », e mbështetur nga Partia Popullore Zvicerane (SVP), u krijua në përgjigje të afrimit në rritje të Bernës me Bashkimin Evropian dhe NATO-n, dhe në veçanti ndaj vendimit të autoriteteve zvicerane për të marrë përsipër shumicën e sanksioneve të BE-së kundër Rusisë nga viti 2022.
Qeveria zvicerane e kundërshton nismën. Ministri i Jashtëm, Ignazio Cassis, argumenton se Zvicra tashmë është neutrale dhe se nuk ka nevojë që neutraliteti të ngurtësohet në Kushtetutë. “Zvicra është dhe do të mbetet neutrale”, thene misnistri Cassis.
Neutraliteti në pikëpyetje, NATO dhe siguria evropiane në qendër të debatit
Miratimi i iniciativës mund ta detyrojë Bernën të rishqyrtojë kufizimet e vendosura ndaj Rusisë, por edhe të zvogëlojë bashkëpunimin ushtarak me NATO-n, ndërsa qeveria paralajmëron se vendi do të humbasë lirinë e veprimit në krizat ndërkombëtare.
Zvicra përballë një vote historike: Neutraliteti në pikëpyetje, NATO dhe siguria evropiane në qendër të debatit
Gjenevë – Më 27 shtator, qytetarët zviceranë do të votojnë për një çështje që prek një prej shtyllave më të njohura të identitetit të vendit: neutralitetin.
Por vota nuk është teknikisht një referendum për “daljen nga NATO”. Zvicra nuk është anëtare e NATO-s. Ajo që do të vendoset është nëse neutraliteti zviceran do të përkufizohet në mënyrë shumë më të rreptë në Kushtetutë, duke kufizuar edhe bashkëpunimin ushtarak me aleanca si NATO.
Nisma, e mbështetur nga Partia Popullore Zvicerane (SVP/UDC), kërkon që neutraliteti i Zvicrës të jetë “i përhershëm dhe i armatosur”. Sipas propozimit, Zvicra nuk do të mund të anëtarësohej në një aleancë ushtarake apo mbrojtëse dhe do të kufizohej ndjeshëm edhe mundësia për të bashkëpunuar me struktura të tilla, përveç rasteve kur vetë vendi sulmohet ose një sulm ndaj tij është i pashmangshëm.
Debati nuk është vetëm për NATO-n
Në thelb, beteja politike është shumë më e madhe se marrëdhënia e Zvicrës me NATO-n.
Nisma kërkon gjithashtu që Zvicra të mos marrë pjesë në sanksione ekonomike ndaj shteteve ndërluftuese, përveç rasteve kur ato janë vendosur ose miratuar nga Kombet e Bashkuara.
Kjo pikë është veçanërisht e rëndësishme pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022. Zvicra iu bashkua sanksioneve të vendosura ndaj Rusisë, një vendim që shkaktoi debat të madh mbi kuptimin e neutralitetit zviceran.
Për mbështetësit e nismës, ky ishte një moment kur Zvicra u largua nga neutraliteti tradicional.
Për kundërshtarët, përfshirë qeverinë federale, neutraliteti nuk do të thotë indiferencë ndaj shkeljeve të së drejtës ndërkombëtare.
Cassis: “Zvicra është dhe do të mbetet neutrale”
Qeveria zvicerane e kundërshton nismën. Ministri i Jashtëm, Ignazio Cassis, argumenton se Zvicra tashmë është neutrale dhe se nuk ka nevojë që neutraliteti të ngurtësohet në Kushtetutë.
Sipas Këshillit Federal, problemi kryesor është se një formulim shumë i rreptë do t’i hiqte Zvicrës hapësirën për të reaguar ndaj krizave të ardhshme. Qeveria argumenton se bashkëpunimi në fushën e sigurisë duhet të përgatitet para se të shpërthejë një krizë, jo vetëm pasi vendi të jetë sulmuar.
Cassis e ka përmbledhur argumentin e qeverisë me një mesazh të qartë: Zvicra ka qenë, është dhe do të mbetet neutrale. Çështja është nëse duhet të vendosë kufizime të reja kushtetuese mbi mënyrën se si e zbaton këtë neutralitet.
Çfarë do të ndodhte me bashkëpunimin me NATO-n?
Kjo është një nga pikat më të ndjeshme të referendumit.
Edhe pse Zvicra nuk është anëtare e NATO-s, ajo bashkëpunon me Aleancën në kuadër të Partnership for Peace dhe ka marrë pjesë në aktivitete e stërvitje të përbashkëta.
Sipas qeverisë, një neutralitet shumë më i ngurtë do ta kufizonte ndjeshëm këtë bashkëpunim.
Në rast të miratimit të nismës, Zvicra do të duhej të ishte shumë më e kujdesshme në bashkëpunimin e saj ushtarak dhe të sigurisë me NATO-n dhe partnerët e tjerë ndërkombëtarë. Reuters raporton se qeveria paralajmëron se kjo mund të dobësonte sigurinë e vendit dhe të dëmtonte marrëdhëniet me fqinjët evropianë.
Pra, nuk bëhet fjalë për “tërheqje nga NATO”, por për një pyetje shumë më të rëndësishme:
A dëshiron Zvicra një neutralitet që i lejon të bashkëpunojë me Perëndimin kur e konsideron të nevojshme, apo një neutralitet kushtetues që e kufizon këtë bashkëpunim?
SVP: Neutraliteti është identiteti i Zvicrës
Për kampin pro nismës, përgjigjja është e qartë.
Mbështetësit, të udhëhequr politikisht nga SVP dhe figura si Christoph Blocher, argumentojnë se neutraliteti është një prej arsyeve pse Zvicra ka ruajtur paqen dhe pavarësinë e saj për më shumë se dy shekuj.
Ata thonë se pjesëmarrja në sanksione kundër Rusisë dhe afrimi me NATO-n e kanë dëmtuar besueshmërinë e Zvicrës si shtet neutral.
Mesazhi i tyre është: Zvicra duhet të jetë neutrale në mënyrë të plotë, jo vetëm kur kjo i përshtatet politikës së jashtme të momentit.
Kundërshtarët paralajmërojnë izolim
Kundërshtarët e nismës shohin një rrezik tjetër.
Ata argumentojnë se në një Evropë që po përballet me luftën në Ukrainë, tensionet me Rusinë dhe një situatë gjithnjë e më të pasigurt të sigurisë, Zvicra nuk mund ta trajtojë neutralitetin si një mur të padepërtueshëm.
Një Zvicër më e izoluar në fushën e sigurisë, thonë ata, mund të ketë më pak mundësi për të bashkëpunuar me vendet fqinje në rast krizash.
Qeveria federale e ka kundërshtuar pikërisht këtë skenar, duke argumentuar se neutraliteti duhet të ruhet, por pa i mbyllur vendit të gjitha mundësitë për bashkëpunim ndërkombëtar.