Gjenevë /ICRC, 26 gusht -Në Gjenevë, qyteti që konsiderohet një prej qendrave më të rëndësishme humanitare dhe diplomatike të botës, më 30 gusht do të ngrihet edhe një herë zëri për ata që nuk janë më në mesin e familjeve të tyre, por fati i të cilëve ende nuk është zbardhur.
Në Ditën Ndërkombëtare të Viktimave të Zhdukjeve me Forcë, në Gjenevë do të zhvillohet “Marshi për Drejtësi”, i organizuar për të nderuar viktimat e zhdukjeve me forcë dhe për të mbështetur familjet që prej vitesh jetojnë me dhimbjen dhe pasigurinë e mungesës. Marshi i këtij viti është edicioni i dytë dhe do të nisë në orën 14:00 nga Parc des Cropettes, duke përfunduar në Place des Nations, përballë selisë së Kombeve të Bashkuara.
Gjenevë: Një marsh për ata që ende mungojnë
“Marshi për Drejtësi” organizohet nga Shoqata Kulturore “Dora d’Istria”, në bashkëpunim me partnerë të tjerë, përfaqësues të shoqërisë civile dhe komunitete të prekura nga zhdukjet me forcë. Tema e këtij edicioni është “Tant que nous nous souvenons d’eux, ils vivent” – “Përderisa i kujtojmë, ata jetojnë.”
Marshi është edicioni i dytë dhe më 30 gusht nis nga Parc des Cropettes, për të përfunduar në Place des Nations, para selisë evropiane të OKB-së. Aty zhvillohet ceremonia zyrtare dhe prezantohet edhe instalacioni monumental i artistit Ramë Dardania.
Kjo nuk është vetëm një ngjarje e komunitetit shqiptar. Organizatorët kanë ftuar edhe komunitete të tjera të prekura nga zhdukjet me forcë, ndër ta boshnjakë, ukrainas, kilianë, argjentinas, palestinezë dhe kroatë.
Mesazhi është universal:
Dhimbja e një familjeje që nuk e di se ku është i afërmi i saj nuk njeh kombësi, fe apo kufij. Kosova: plagë që ende nuk është mbyllur Për Kosovën, 30 gushti ka një peshë të veçantë.
Më shumë se 25 vjet pas përfundimit të luftës, mbi 1.600 persona vazhdojnë të jenë të pagjetur. Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq (ICRC) e ka cilësuar këtë si një plagë që nuk është shëruar. Në një deklaratë të 30 gushtit 2024, ICRC theksonte se familjet e më shumë se 1.600 personave ende presin përgjigje për fatin dhe vendndodhjen e të afërmve të tyre.
Pas më shumë se dy dekadash, shumë familje kosovare vazhdojnë të jetojnë mes shpresës dhe dhimbjes.
Nuk kanë një varr ku të vendosin lule.
Nuk kanë një vend ku të ndezin një qiri.
Nuk kanë një përgjigje përfundimtare.
Kanë vetëm një pyetje:
Ku janë të dashurit tanë?
Mysafirët nga Kosova?
Këtu ka një detaj shumë interesant: Andin Hoti, djali i Ukshin Hotit, është konfirmuar për pjesëmarrje në aktivitetin e mbrëmjes kushtuar Ukshin Hotit. Burimi e prezanton atë si ish-përgjegjës të Komisionit Qeveritar për Personat e Zhdukur dhe aktualisht ministër në Qeverinë e Republikës së Kosovës.
Në mbrëmjen e 30 gushtit do të jetë gjithashtu Sébastien Gricourt, studiues, botues dhe përkthyes i shqipes në frëngjisht, i cili do të prezantojë librin “Conversation à travers les barreaux” (Bisedë përmes bareve) me korrespondencën e fshehtë të vitit 1998 mes Ismail Kadaresë dhe Ukshin Hotit.
Një saktësim i rëndësishëm: nuk po gjej ende një listë zyrtare të plotë me të gjithë mysafirët që vijnë fizikisht nga Kosova për marshin. Burimet e publikuara flasin më gjerë për përfaqësues të Republikës së Kosovës, autoritete zvicerane, organizata ndërkombëtare, trup diplomatik dhe familje të viktimave.
Dhe ka edhe një zhvillim shumë të rëndësishëm: më 31 gusht, një delegacion i përfaqësuesve dhe aktivistëve të manifestimit do të pritet në Palais des Nations nga përfaqësues të Komitetit të OKB-së për Zhdukjet me Forcë (CED). Delegacioni do t’ua përcjellë drejtpërdrejt shqetësimet dhe kërkesat e familjeve të personave të zhdukur.
Pra, Andin Hoti është emri i konfirmuar nga Kosova që gjeta deri tani, dhe pjesa kushtuar Ukshin Hotit duket veçanërisht domethënëse.
Një instalacion arti përballë OKB-së
Në kuadër të edicionit të dytë të “Marshit për Drejtësi”, artisti shqiptar Ramë Dardania do të prezantojë më 30 gusht në Place des Nations një instalacion artistik monumental kushtuar personave të rrëmbyer dhe viktimave të zhdukjeve me forcë në Kosovë dhe në botë. Organizatorët e shohin këtë si një hapësirë kujtese dhe reflektimi përballë një prej simboleve më të rëndësishme të diplomacisë ndërkombëtare.
Arti, në këtë rast, nuk është dekor, është kujtesë, është dëshmi. Dhe është një mënyrë tjetër për t’i thënë botës se pas çdo emri të një personi të zhdukur ekziston një familje që ende pret.
Nga Kosova në Gjenevë: një zë i vetëm. Gjeneva – qyteti ku kërkesa për drejtësi merr një tjetër peshë
Zgjedhja e Gjenevës për një aktivitet të tillë nuk është e rastësishme.
Këtu ndodhen institucionet më të rëndësishme ndërkombëtare humanitare, përfshirë Komitetin Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq (ICRC), ndërsa në qytet ndodhet edhe selia evropiane e Kombeve të Bashkuara.
Pikërisht më 30 gusht, Kombet e Bashkuara shënojnë Ditën Ndërkombëtare të Viktimave të Zhdukjeve me Forcë. OKB-ja thekson se zhdukja me forcë ua mohon familjeve të drejtën për të ditur të vërtetën për fatin e të afërmve të tyre dhe kërkon që shtetet të parandalojnë zhdukjet, të kërkojnë viktimat dhe të hetojnë përgjegjësit.
Prandaj, një marshim në Place des Nations nuk është vetëm një homazh.
Është një apel drejtuar komunitetit ndërkombëtar.
Diaspora shqiptare në Gjenevë e ka shndërruar këtë përvjetor në një moment të rëndësishëm të kujtesës kolektive.
Por mesazhi i marshit është më i gjerë se vetëm Kosova. Në Gjenevë do të ecin njerëz të komuniteteve të ndryshme, të cilët kanë përjetuar të njëjtën tragjedi: një person i dashur është zhdukur dhe familja ka mbetur pa përgjigje.
Zhdukja me forcë nuk është vetëm plagë e një kombi. Është plagë e njerëzimit. “Nuk kërkojmë hakmarrje. Kërkojmë të vërtetën.” Pas më shumë se një çerek shekulli, familjet e të zhdukurve të Kosovës nuk kërkojnë që koha ta fshijë historinë.
Familjet kanë të drejtë të dinë! Kjo e bën mesazhin edhe më të fuqishëm: Ata kërkojnë të vërtetën
Një nga parimet themelore të punës së ICRC-së është ajo që quhet “e drejta për të ditur”..
Ata kërkojnë të dinë ku janë të afërmit e tyre. Kërkojnë që kujtesa të mos zëvendësohet nga harresa. Dhe kërkojnë që institucionet vendore dhe ndërkombëtare të mos e konsiderojnë këtë çështje të mbyllur për sa kohë që edhe një familje e vetme nuk e di fatin e të afërmit të saj.
Më 30 gusht, në Gjenevë, përballë Kombeve të Bashkuara, ky mesazh do të përcillet edhe një herë: Ata që mungojnë nuk janë harruar. Familjet e tyre nuk janë vetëm. Dhe e drejta për të ditur të vërtetën nuk skadon me kalimin e viteve.
Një çështje që nuk duhet të harrohet
Në vitet pas luftës janë bërë përpjekje për identifikimin e të zhdukurve, përfshirë punën institucionale, hetimet, kërkimet në terren dhe proceset e identifikimit.
Por fakti që edhe sot mbeten më shumë se 1.600 persona të pagjetur tregon se puna nuk ka përfunduar. ICRC vazhdon ta konsiderojë çështjen e të zhdukurve në Kosovë një prioritet humanitar. Kjo është arsyeja pse çdo 30 gusht rikthehet e njëjta kërkesë: Hapni arkivat. Jepni informacionin. Ndihmoni në kërkim. Jepuni familjeve përgjigje.
Roli i Kryqit të Kuq në Kosovë
ICRC ka qenë i pranishëm në Kosovë që nga viti 1992, ndërsa e zgjeroi praninë e tij në vitin 1998, në përgjigje të krizës që po përshkallëzohej. Pas luftës, një prej prioriteteve kryesore të organizatës u bë zbardhja e fatit të personave të zhdukur dhe mbështetja e familjeve të tyre.
Roli i ICRC-së është humanitar dhe neutral.
Organizata mbështet familjet në përpjekjet për të mësuar fatin dhe vendndodhjen e të afërmve të tyre, ndërsa u kujton autoriteteve detyrimin për t’u dhënë familjeve përgjigje. Ajo gjithashtu bashkëpunon me institucionet dhe Kryqin e Kuq lokal, duke ofruar mbështetje teknike dhe profesionale.
Ky neutralitet është veçanërisht i rëndësishëm në një çështje kaq të ndjeshme.
ICRC mund të komunikojë me palë të ndryshme, edhe kur ato janë në konflikt me njëra-tjetrën, pikërisht sepse misioni i saj është humanitar dhe nuk është një gjykatë që vendos përgjegjësinë penale.