Tetë kandidatë në garë për postin më të lartë të Kombeve të Bashkuara – Këshilli i Sigurimit ka zhvilluar tashmë dy votime të fshehta, ndërsa një tjetër sondazh pritet më 18 shtator
Nju Jorku nuk do të jetë vetëm skena e fjalimeve të liderëve botërorë gjatë hapjes së Sesioni të 81-të të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Në korridoret e selisë së Kombeve të Bashkuara po zhvillohet një garë tjetër diplomatike: kush do ta pasojë António Guterresin në postin e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së?
“KUSH DO TË ULET NË ZYRËN E GUTERRESIT? BETEJA PËR SHEFIN E RI TË OKB-së HYR NË FAZËN VENDIMTARE”
Mandati i dytë i Guterresit përfundon më 31 dhjetor 2026, ndërsa pasuesi i tij do të marrë detyrën më 1 janar 2027. Procesi i përzgjedhjes tashmë ka hyrë në fazën vendimtare.
Tetë emra në garë
Sipas listës zyrtare të OKB-së, aktualisht janë tetë kandidatë:
Rebeca Grynspan Mayufis – Kosta Rika, Sekretare e Përgjithshme e UNCTAD-it;
Carolyn Rodrigues Birkett – Guajana, ambasadore e Guajanës në OKB dhe ish-ministre e Jashtme;
Rafael Mariano Grossi – Argjentinë, drejtor i Përgjithshëm i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA);
Michelle Bachelet Jeria – Kili, ish-presidente e Kilit;
María Fernanda Espinosa Garcés – Ekuador, ish-presidente e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së;
Macky Sall – Senegal, ish-president i Senegalit;
Olara Otunnu – Ugandë, ish-nënsekretar i Përgjithshëm i OKB-së dhe ish-përfaqësues special për fëmijët dhe konfliktet e armatosura;
Ivonne A-Baki – Ekuador, e nominuar nga Tonga.
Pra, gara është ndërkombëtare dhe përfshin kandidatë nga Amerika Latine, Karaibet dhe Afrika.
Dy votime sekrete tashmë janë zhvilluar
Këshilli i Sigurimit ka përdorur të ashtuquajturat “straw polls” – votime joformale dhe sekrete për të matur mbështetjen ndaj kandidatëve.
Në votimin e parë, më 30 korrik, Rebeca Grynspan mori 10 vota “encourage”, ndërsa Carolyn Rodrigues-Birkett 9.
Në votimin e dytë, më 21 gusht, situata ndryshoi: Rodrigues-Birkett mori 8 vota “encourage”, ndërsa Grynspan dhe Grossi nga 7. Rezultatet nuk janë publikuar zyrtarisht nga Këshilli i Sigurimit, por janë bërë publike përmes rrjedhjeve dhe burimeve që ndjekin procesin.
Kjo është e rëndësishme: asnjëri prej këtyre votimeve nuk është zgjedhje përfundimtare. Ato janë sondazhe diplomatike për të matur se cilët kandidatë mund të ndërtojnë mbështetje në Këshillin e Sigurimit.
Më 18 shtator, një tjetër provë
Sipas raportimeve të 17 shtatorit, Këshilli i Sigurimit pritet të zhvillojë më 18 shtator 2026 një tjetër “straw poll”, pra një sondazh të tretë joformal. Kjo e bën periudhën menjëherë para Javës së Nivelit të Lartë të Asamblesë së Përgjithshme veçanërisht të rëndësishme për kandidatët.
Megjithatë, duhet theksuar se rezultati i sondazhit nuk përcakton fituesin.
Kush e zgjedh Sekretarin e Përgjithshëm?
Këtu qëndron një nga elementet më interesante të procesit.
Sipas nenit 97 të Kartës së OKB-së, Asambleja e Përgjithshme e emëron Sekretarin e Përgjithshëm mbi rekomandimin e Këshillit të Sigurimit.
Pra, procedura është në dy hapa:
1. Këshilli i Sigurimit duhet të arrijë te një kandidat që mund të marrë mbështetjen e nevojshme.
2. Asambleja e Përgjithshme, me 193 shtete anëtare, e emëron zyrtarisht Sekretarin e Përgjithshëm.
Pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit – SHBA, Rusia, Kina, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar – kanë të drejtë vetoje. Kjo do të thotë se një kandidat duhet të ketë jo vetëm vota të mjaftueshme, por edhe të shmangë një veto nga një prej pesë fuqive të përhershme.
Asambleja e 81-të merr në dorë procesin
Një detaj shumë interesant për këtë sesion është se procesi tashmë i është kaluar Presidentit të ri të Asamblesë së Përgjithshme, Khalilur Rahman, i cili drejton sesionin e 81-të.
Presidentja e sesionit të 80-të, Annalena Baerbock, në letrën e 4 shtatorit 2026, ia dorëzoi zyrtarisht pasardhësit të saj procesin e mëtejshëm të përzgjedhjes. OKB-ja konfirmon se fazat përfundimtare – përfshirë rekomandimin e Këshillit të Sigurimit dhe emërimin nga Asambleja – do të zhvillohen gjatë sesionit të 81-të.
Kjo do të thotë se po, Asambleja e 81-të do të jetë drejtpërdrejt pjesë e procesit që çon te zgjedhja e Sekretarit të ri të Përgjithshëm.
Një moment historik nëse zgjidhet një grua
Një tjetër element që ka marrë rëndësi në këtë garë është fakti se asnjë grua nuk e ka drejtuar ndonjëherë OKB-në që nga themelimi i saj në vitin 1945.
Nga tetë kandidatët aktualë, pesë janë gra.
Presidentja e kaluar e Asamblesë së Përgjithshme, Annalena Baerbock, ka argumentuar se ky fakt duhet të merret parasysh në procesin e përzgjedhjes.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se procesi është vendosur paraprakisht në favor të një kandidature femërore. Vendimi do të varet nga negociatat dhe mbështetja në Këshillin e Sigurimit dhe më pas nga emërimi në Asamblenë e Përgjithshme.
Nga Guterres te pasuesi i tij
Guterres, portugez dhe Sekretar i Përgjithshëm që nga 1 janari 2017, do të largohet në fund të vitit pas dy mandateve pesëvjeçare.
Pasardhësi do të trashëgojë një OKB që përballet me luftërat në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, krizën e Sudanit, ndryshimet klimatike, inteligjencën artificiale dhe debatet mbi reformimin e sistemit shumëpalësh. Vetë OKB-ja e përshkruan Sekretarin e Përgjithshëm si zyrtarin kryesor administrativ të organizatës, por posti ka edhe një peshë të madhe diplomatike dhe politike.
Prandaj, gjatë ditëve të Asamblesë së 81-të, ndërsa liderët botërorë do të flasin nga podiumi i sallës së madhe të OKB-së, një tjetër betejë diplomatike do të zhvillohet në prapaskenë: kush do të jetë personi që nga 1 janari 2027 do të ulet në zyrën e Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara?